Αγαπητές φίλες και φίλοι,
Σας καλωσορίζω στο Υπουργείο μας σήμερα για να σας παρουσιάσουμε κάτι σημαντικό και ουσιαστικό που αφορά στον χωροταξικό σχεδιασμό της χώρας: την αναθεώρηση του Περιφερειακού σχεδιασμού.
Είναι ευρύτερα γνωστό, πόσο μάλλον σε τούτη εδώ την αίθουσα, ότι την τελευταία περίοδο, αναθέσαμε και εκπονούμε με ευθύνη της Διεύθυνσης Χωροταξίας και σε συνεργασία με τους αξιολογότερους μελετητές της χώρας, την Αξιολόγηση των 12 εγκεκριμένων Περιφερειακών Πλαισίων (πλην Αττικής) και την στη συνέχεια Αναθεώρηση και Εξειδίκευσή τους. Είναι επίσης γνωστό ότι προωθούμε παράλληλα για νομοθέτηση στη Βουλή, τα νέα Ρυθμιστικά σχέδια της χώρας που αναθεωρούν τα ισχύοντα, δηλαδή το Ρυθμιστικό Σχέδιο Αθήνας (ΡΣΑ) και το Ρυθμιστικό Σχέδιο Θεσσαλονίκης (ΡΣΘ) ολοκληρώνοντας και συμπληρώνοντας έτσι αυτού του επιπέδου τον χωροταξικό σχεδιασμό.
Κανείς δεν αμφιβάλλει πλέον ότι το σύστημα χωροταξικού και πολεοδομικού σχεδιασμού, που με τόσο κόπο οικοδομήθηκε τα τελευταία 30 χρόνια, χρειάζεται αναθεώρηση, απλοποίηση και μεταρρύθμιση. Οι οδυνηρές εμπειρίες της οικονομικής κρίσης μας διδάσκουν ότι οι χρονοβόρες, περίπλοκες και γραφειοκρατικές διαδικασίες αποτελούν τροχοπέδη όχι μόνο για την ανάπτυξη, αλλά και για την ουσιαστική προστασία του περιβαλλοντικού και πολιτισμικού κεφαλαίου της χώρας μας. Χρειαζόμαστε ένα πιο ευέλικτο, απλό και αποτελεσματικό σύστημα, όχι μόνο για να διευκολύνει την προσέλκυση επενδύσεων, αλλά και να μην ταλαιπωρεί τον πολίτη, να μην απαξιώνει την περιουσία του και να μην αυξάνει, αντί να μειώνει, την πιθανότητα παραβίασης των κανόνων περιβαλλοντικής προστασίας.
Η πολυνομία και η πανσπερμία διατάξεων είναι μια πηγή της παθογένειας του συστήματος. Χρειάζεται απλοποίηση και κωδικοποίηση των νομοθετικών και διοικητικών κειμένων που διέπουν την λειτουργία του και συνήθως κατατείνουν στην αδρανοποίηση του. Αν και θεωρητικά η χωροταξία και η πολεοδομία, που πρακτικά αποτελούν ένα ρυθμιστικό συνεχές, ρυθμίζονται από δύο ή τρεις νόμους, στην πράξη κατευθύνονται από πλήθος ρυθμίσεων διάσπαρτων σε μεγάλο αριθμό νόμων, διαταγμάτων, υπουργικών αποφάσεων και εγκυκλίων. Τα διάφορα σχέδια ή ρυθμιστικά εργαλεία των οποίων γίνεται χρήση από τους πολεοδόμους και χωροτάκτες είναι υπερβολικά πολλά σε αριθμό, αλληλοσυγκρουόμενα και συχνά ανεφάρμοστα ή πολύ απλώς δεν χρησιμοποιούνται ποτέ. Η πραγματικότητα φωνάζει ότι χρειάζεται συνένωση και συμπύκνωση διατάξεων.
Οι διαπιστώσεις αυτές δεν σημαίνουν ότι οι νόμοι που ισχύουν σήμερα είναι απαραίτητα κακοί ή ότι η εφαρμογή τους δεν προσέφερε τίποτε ως σήμερα. Είναι επίσης γεγονός ότι η ανεπάρκεια του συστήματος οφείλεται σε μεγάλο βαθμό όχι στους νόμους, αλλά στις αδυναμίες του πολιτικού και διοικητικού συστήματος που κλήθηκε να τους εφαρμόσει, επιβάλλοντας καμιά φορά τις δικές του αφανείς επιλογές και τις δικές του προτεραιότητες.
Χρειάζεται βέβαια μεγάλη προσοχή στην βαθμιαία αναθεώρηση και προσαρμογή του νομοθετικού πλαισίου. Διανύουμε μια περίοδο που έχει ανάγκη από προσεκτικούς χειρισμούς και σταθερότητα, ώστε να μην δημιουργηθεί περιττή σύγχυση ιδίως στην μεταβατική περίοδο που μοιραία θα ακολουθήσει την οποιαδήποτε αλλαγή. Δεν πρέπει να λησμονούμε ότι η αλλαγή θα επιχειρηθεί σε συνθήκες δύσκολες για την διοίκηση και ότι δεν επιτρέπεται να προκληθούν νομικές ασάφειες που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε συρροή προσφυγών στη δικαιοσύνη και σε αυξημένη αβεβαιότητα. Κάτι τέτοιο θα βλάψει αντί να βοηθήσει την επίτευξη των στόχων της ανάπτυξης, με ενδεχόμενη ακόμη και την αποθάρρυνση των πολυπόθητων επενδύσεων σε παραγωγικές δραστηριότητες.
Όσον αφορά τις εκπονούμενες μελέτες αυτές συγκροτούν ένα πρόγραμμα πρώτον γιατί καλύπτουν το σύνολο των ισχυόντων Περιφερειακών Πλαισίων Χωροταξικού Σχεδιασμού, δεύτερον γιατί προωθήθηκαν με ομογενοποιημένες διαδικασίες (διαγωνισμών, τευχών, συμβάσεων) και τρίτον γιατί συντάσσονται με ενιαίες προδιαγραφές στοχεύοντας έτσι στην τυποποίηση του αποτελέσματος (κείμενα και χάρτες).
Οι διαγωνισμοί των μελετών που ξεκίνησαν το 2011, έγιναν σύμφωνα με τον ν.3316/2005, ήταν διεθνείς και η διαδικασία αξιολόγησης προσφορών και η ανάθεσή τους ολοκληρώθηκε στις αρχές του 2012. Η έναρξη της εκπόνησης των μελετών, μετά την υπογραφή τωνσχετικών συμβάσεων, έγινε τον Απρίλιο του 2012. Μόνη εξαίρεση, αυτή της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου, η οποία ξεκίνησε πρόσφατα (Σεπτέμβριος 2013), λόγω σημαντικής καθυστέρησης μετά από δικαστική προσφυγή στο πλαίσιο της διαγωνιστικής διαδικασίας.
Θυμίζω ότι η αξιολόγηση του περιφερειακού χωροταξικού σχεδιασμού έπρεπε να έχει γίνει προ καιρού, δεδομένου ότι η θεσμοθέτησή του είχε ολοκληρωθεί το 2002/2003 (σύμφωνα με το χωροταξικό νόμο ένα Περιφερειακό Πλαίσιο πρέπει να αξιολογείται ανά διετία και μπορεί να αναθεωρείται ανά πενταετία). Η καθυστέρηση ήταν μεγάλη άρα και η ανάγκη προώθησης του προγράμματος ακόμα μεγαλύτερη.
Τονίζουμε επίσης ότι μεθοδολογικά, η αξιολόγηση του βαθμού και του τρόπου εφαρμογής του ισχύοντος σχεδιασμού, είναι η βάση στην οποία θα στηριχτούν οι επιλογές και οι κατευθύνσεις της αναθεώρησης καθώς και οι στόχοι της εξειδίκευσης που θα ακολουθήσουν. Το Πρόγραμμα θα ολοκληρωθεί με την έγκριση του νέου ΠΠΧΣΑΑ και της αντίστοιχης ΣΜΠΕ για κάθε μία Περιφέρεια.
Τα δεδομένα του σημερινού νομοθετικού πλαισίου όπως αυτό διαμορφώθηκε με τους νόμους του “Καλλικράτη”, της βιοποικιλότητας, της περιβαλλοντικής πολιτικής, του τοπίου, της θαλάσσιας χωροταξίας, των τομεακών πολιτικών που διατυπώνονται σε νόμους των αρμόδιων Υπουργείων καθώς επίσης και των εισροών από τα Ειδικά Πλαίσια Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης της Βιομηχανίας, των ΑΠΕ, του Τουρισμού (βρίσκεται σε διαδικασία Αναθεώρησης) και των Υδατοκαλλιεργειών, αποτελούν στοιχεία πολιτικών που πρέπει να ενσωματωθούν και εξειδικευθούν σε περιφερειακό επίπεδο πόσο μάλιστα στην παρούσα κοινωνικο-οικονομική συγκυρία.
Το ίδιο βέβαια συμβαίνει και με τις νέες ευρωπαϊκές πολιτικές με χωρική έκφραση, πολιτικές που πρέπει να ληφθούν υπόψη κατά την επεξεργασία των προτάσεων του σχεδιασμού.
Τέλος το ΥΠΕΚΑ δίνει έμφαση στη διαπεριφερειακή συνέργια και συνεργασία η οποία συμπληρωματικἀ με τη συνεργασία με τις Περιφέρειες και τα συναρμόδια Υπουργεία, στοχεύει στην αξιοποίηση στο μεγαλύτερο δυνατό βαθμό της συγκυρίας της παράλληλης κατάρτισης του νέου ΕΣΠΑ 2014 – 2020, στο πλαίσιο της επίτευξης του στόχου σύνδεση του χωρικού σχεδιασμού με τον αναπτυξιακό προγραμματισμό.
Οι εκπονούμενες μελέτες των υπό αναθεώρηση Περιφερειακών Πλαισίων για πρώτη φορά αντιμετωπίζουν το θέμα Τοπίο έχονταςενσωματώσει στις προδιαγραφές τους ειδικό Κεφάλαιο γι αυτό.
Το γεγονός αυτό αποτελεί νέα συνιστώσα του χωροταξικού σχεδιασμού καθώς η πολιτική για το Τοπίο που ενσωματώθηκε τα τελευταία χρόνια στην εθνική νομοθεσία θα επηρεάσει τις κατευθύνσεις του.
Στην κατεύθυνση αυτή συνέβαλε καταλυτικά η συνεργασία μας με την Επιτροπή των Υπουργών Χωροταξίας του Συμβουλίου της Ευρώπης η επονομαζόμενη CEMAT, αλλά και την Επιτροπή της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Τοπίου. Η συνεργασία αυτή επέτρεψε να γίνει κατανοητή η αναγκαιότητα του χωρικού σχεδιασμού για την εξασφάλιση της βιωσιμότητας στην διαχείριση των χωρο -κοινωνικών συστημάτων και αφετέρου διότι κάνουν πλέον σαφές ότι το Τοπίο αποτελεί παράμετρο που πρέπει να μελετιέται ώστε να λαμβάνεται ολοένα και περισσότερο υπόψη στο χωροταξικό επίπεδο.
Στο πλαίσιο αυτό σας θυμίζουμε ότι την περίοδο που διανύουμε (τριετία 2011 -2014) η Ελλάδα, δια του ΥΠΕΚΑ, έχει αναλάβει την Προεδρία του Συμβούλιου της Ευρώπης στα θέματα Χωροταξίας (CEMAT) με θέμα «Δημοκρατία και χώρος : ο ρόλος της συμμετοχής του κοινού στο βιώσιμο χωρικό σχεδιασμό της ευρωπαϊκής ηπείρου» καιότιστις αρχές Ιουνίου του 2014 θα διοργανώσουμε στο Ναύπλιο την προγραμματισμένη Σύνοδο των Υπουργών Χωροταξίας του Συμβουλίου της Ευρώπης (εκπροσωπώντας 48 χώρες).
Σήμερα βασιζόμαστεστη δουλειά που έκαναν οι μελετητές μας από κοινού με τους επιβλέποντες και τη Διεύθυνση Χωροταξίας, όλο το διάστημα που διανύσαμε. Η προσπάθεια αυτή εμπλουτίστηκε ασφαλώς από τη διαβούλευση που κατορθώσαμε να έχουμε από κοινού με τις οικείες Περιφέρειες και τα Περιφερειακά Συμβούλια, τις υπηρεσίες τους και κάθε άλλη τοπική αρχή που συνεισέφερε στον κοινό σκοπό. Πρώτο βήμα της προσπάθειας αυτής ήταν η με την ολοκλήρωση της Α’ φάσης των μελετών, σύνταξη και αποστολή από το ΥΠΕΚΑ της Εκθεσης των πορισμάτων Αξιολόγησης για κάθε Περιφέρεια, στις αντίστοιχες Περιφέρειες, τα Περιφερειακά Συμβούλια και τα συναρμόδια Υπουργεία.
Η Β’ φάση των μελετών, αυτή της σύνταξης της Αναθεώρησης και Εξειδίκευσης, έχει ήδη ξεκινήσει από τα μέσα Σεπτεμβρίου και αναμένεται η ζύμωση της σπουδαιότερης, της καρδιάς αν θέλετε. της πρότασης.
Όπως έγινε σαφές και παραπάνω, δεν μπορούμε να κάνουμε ουσιαστική μεταρρύθμιση του συστήματος αν δεν συνειδητοποιήσουμε ότι οι συνθήκες και επιδράσεις μέσα στις οποίες στήθηκε το σύστημα που έχουμε σήμερα έχουν αλλάξει ριζικά. Οι πραγματικές συνθήκες και οι ιδεολογίες του σχεδιασμού πρέπει να αφεθούν να αλληλεπιδράσουν και να οδηγήσουν σε νέες ισορροπίες, χωρίς αγκυλώσεις και προκαταλήψεις. Οι αξίες που υπηρετήσαμε, όπως η προστασία του περιβάλλοντος και η καταπολέμηση του συγκεντρωτισμού των αποφάσεων, ισχύουν απαρέγκλιτα. Πρέπει να έχουμε όμως το θάρρος να αναγνωρίσουμε ότι η κρίση που βιώνουμε και θα συνεχίσουμε να βιώνουμε για αρκετό διάστημα επιβάλλει να υπηρετήσουμε και την αξία της βιωσιμότητας της οικονομίας και της κοινωνίας μας. Σε μια περίοδο κατά την οποία η κοινωνία σαν σύνολο και οι πολίτες ο καθένας χωριστά υφίστανται ασφυκτικές και πρωτόγνωρες πιέσεις για τους γνωστούς λόγους της δημοσιονομικής προσαρμογής, ας αναγνωρίσουμε ότι η πολεοδομία και η χωροταξία μπορούν, έστω περιορισμένα, να τους δώσουν μια ανάσα.
Αυτής της προσπάθειας πλέον περιμένουμε τα αποτελέσματα, τόσο εμείς σαν ΥΠΕΚΑ όσο και οι Περιφέρειες, ώστε να αποκτήσουμε ένα πραγματικά επικαιροποιημένο και σύγχρονο αναπτυξιακό εργαλείο που θα παρακολουθεί τις χωρικές εξελίξεις, θα υποδεικνύει ενέργειες και δράσεις ανάλογα με τις μεταβαλλόμενες ανάγκες και δεδομένα του χώρου αναδεικνύοντας την ταυτότητα της Περιφέρειας και των χωρικών της ενοτήτων στο πλαίσιο της αειφορίας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου