Αποσπάσματα ομιλίας Υπουργού ΠΕΚΑ Γιώργου Παπακωνσταντίνου στη διημερίδα της Ειδικής Γραμματείας Επιθεώρησης Περιβάλλοντος και Ενέργειας με θέμα: " Εφαρμογή της οδηγίας για την περιβαλλοντική ευθύνη"

Κυρίες και κύριοι, θα ήθελα να σας ευχαριστήσω για την παρουσία σας εδώ σήμερα και να σας καλωσορίσω στην τόσο σημαντική ημερίδα της Ειδικής Γραμματείας Επιθεώρησης Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Έχω ήδη ενημερωθεί ότι οι εργασίες της διημερίδας ξεκίνησαν και εξελίσσονται με πολλούς συμμετέχοντες και πολύ ενδιαφέρουσες τοποθετήσεις και παρεμβάσεις από όλους. Ελπίζω να συνεχίσει έτσι και η σημερινή μέρα και περιμένουμε με πολύ ενδιαφέρον τα αποτελέσματα. Θα ήθελα με την ευκαιρία να ευχαριστήσω και την Ειδική Γραμματέα Επιθεώρησης Περιβάλλοντος και Ενέργειας την κ. Μαργαρίτα Καραβασίλη – την ακτιβίστρια της πολιτικής ηγεσίας του ΥΠΕΚΑ – για όλη την πολλή και συστηματική δουλειά που έχει κάνει αυτά τα χρόνια για την Υπηρεσία αυτή. Αλλά ιδιαίτερα θέλω να ευχαριστήσω όλα τα στελέχη και τους συνεργάτες της Ειδικής Γραμματείας. Αυτούς που δίνουν καθημερινά το δύσκολο αγώνα της επιθεώρησης για την εφαρμογή της περιβαλλοντικής νομοθεσίας στη χώρα, αλλά και όλους όσους συνέβαλαν και συμβάλλουν στην υλοποίηση σημαντικών παρεμβάσεων – καινοτόμων για την χώρα μας – για ένα έργο εξίσου σημαντικό για την προστασία του περιβάλλοντος την ενεργειακή απόδοση και την εξοικονόμηση ενέργειας. Ο τίτλος της ημερίδας περιλαμβάνει έναν όρο που, πάντοτε θα έπρεπε, αλλά στις μέρες μας οφείλει να έχει ένα ιδιαίτερο βάρος στο δημόσιο λόγο, αλλά και στην καθημερινή πράξη: τον όρο ευθύνη. Ευθύνη ατομική και ευθύνη συλλογική. Ευθύνη που αναλαμβάνεται στο πλαίσιο δράσεων με συγκεκριμένο σκοπό. Και η προστασία του περιβάλλοντος είναι ένας σκοπός – μια τεράστια υποχρέωση απέναντι στην χώρα, στον πλανήτη και τις επόμενες γενιές – για τον οποίο οφείλουμε να επιδεικνύουμε στην πράξη υπευθυνότητα και να αναλαμβάνουμε την ευθύνη. Η ένταξη της έννοιας της περιβαλλοντικής ευθύνης στην Ευρωπαϊκή νομοθεσία είναι ένα Ελληνικό επίτευγμα. Μια προτεραιότητα της Ελληνικής Προεδρίας που έγινε πράξη με την υιοθέτηση σχετικής οδηγίας – όταν για δεκαετίες περνούσε από Προεδρία σε Προεδρία χωρίς αποτέλεσμα. Και πολύ ίσως θυμάστε την επιμονή και τη συμμετοχή της σημερινής Ειδικής Γραμματέα κ. Καραβασίλη στις προσπάθειες αυτές. Το Σύνταγμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης ενσωμάτωσε την αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει». Και αυτή την αρχή, η Ελλάδα για πρώτη φορά υιοθετεί πλήρως και επιχειρεί να εφαρμόσει στην πράξη – ανάμεσα στα δεκάδες ακόμη δύσκολα έργα που καλείται να υλοποιήσει η χώρα μας αυτή την περίοδο. Και σε αυτό το στόχο καλείται να συμβάλει με τα συμπεράσματά του αυτό το διήμερο. Όλοι οι συμμετέχοντες, καλείστε να συμβάλλετε στη διαχείριση των μεθόδων και των εργαλείων που θα κάνουν πιο αποτελεσματική την εφαρμογή της περιβαλλοντικής ευθύνης στη χώρα μας, μιας οριζόντιας πολιτικής υψίστης σημασίας για την πρόληψη και την αποκατάσταση της περιβαλλοντικής ζημιάς. Μια οδηγίας που στοχεύει στην επίτευξη υψηλότερου επιπέδου προστασίας του περιβάλλοντος, καθιστώντας και οικονομικά υπεύθυνο τον κάθε ρυπαντή, ώστε να μην επιβαρύνονται πλέον οι φορολογούμενοι. Το ΥΠΕΚΑ, με δεδομένα τα σοβαρά περιβαλλοντικά προβλήματα που αντιμετωπίζει η χώρα από τη λειτουργία πολλών δραστηριοτήτων, που έχουν προκαλέσει σημαντικές περιβαλλοντικές ζημιές και κινδύνους για τη δημόσια υγεία, εντείνει σήμερα το διάλογο με τους επιχειρηματίες, την επιστημονική κοινότητα, εξειδικευμένους εμπειρογνώμονες και την κοινωνία, με σκοπό να εντοπίσει από κοινού και να επιλύσει προβλήματα και εμπόδια που περιορίζουν την πλήρη εφαρμογή της οδηγίας για την περιβαλλοντική ευθύνη, όπως: Το πραγματικό μέγεθος της περιβαλλοντικής ζημιάς, Οι μέθοδοι, κατά περίπτωση, για την αποκατάσταση της ζημιάς στο έδαφος, στα νερά και τη βιοποικιλότητα Η κοστολόγηση των μέτρων πρόληψης και αποκατάστασης Η θέσπιση του κατάλληλου συστήματος χρηματοοικονομικών εγγυήσεων, ώστε το κόστος των μέτρων πρόληψης και αποκατάστασης να βαρύνει σε κάθε περίπτωση τον ρυπαντή και όχι την Πολιτεία. Ως εκπρόσωπος της πολιτείας θα ήθελα να σταθώ ειλικρινής και να αναγνωρίσω ότι το Ελληνικό κράτος για πολλές δεκαετίες στάθηκε ανεπαρκώς απέναντι σε αυτά τα προβλήματα και αυτές τις προκλήσεις. Ενδεχομένως ολιγώρησε σε πολλές περιπτώσεις. Όμως σήμερα τα δεδομένα έχουν αλλάξει. Έχουν αλλάξει γιατί το κράτος και το θεσμικό πλαίσιο εκσυγχρονίζονται. Η τεχνολογία έχει προχωρήσει. Οι δυνατότητες επεξεργασίας και πρόληψης για την βιομηχανία υπάρχουν και δεν έχουν πια απαγορευτικό κόστος. Οι υποδομές βελτιώνονται. Οι μηχανισμοί ελέγχου βελτιώνονται και υποστηρίζονται από την τεχνολογία. Έτσι, είναι η στιγμή που η εφαρμογή της περιβαλλοντικής ευθύνης μπορεί να γίνει μια πραγματικότητα για την οποία όλοι, δημόσιος και ιδιωτικός τομέας, να μπορούμε να είμαστε περήφανοι. Με τη θέσπιση της περιβαλλοντικής ευθύνης παρακινούνται οι επιχειρηματίες να λαμβάνουν τα μέτρα που τους υποδεικνύονται μέσω των περιβαλλοντικών αδειών και να αναπτύσσουν μεθόδους και πρακτικές που αποσκοπούν στην ελαχιστοποίηση των κινδύνων περιβαλλοντικής ζημίας έτσι ώστε να μειώνεται η έκθεσή τους σε οικονομικές ευθύνες. Η αποτελεσματικότητα της οδηγίας ενισχύεται, τόσο από τον πρόσφατο νόμο 4014/2011 του ΥΠΕΚΑ για την περιβαλλοντική αδειοδότηση και την Υπουργική Απόφαση που υπογράφηκε, όσο και από την οδηγία για την προστασία του περιβάλλοντος μέσω του ποινικού δικαίου, που ενσωματώνεται στο εθνικό μας δίκαιο με το σχέδιο νόμου που καταθέσαμε στη Βουλή. Το ΥΠΕΚΑ, έχοντας πλήρη αντίληψη ότι η μετακύλιση της οικονομικής ευθύνης στις επιχειρήσεις είναι το μόνο ικανό εργαλείο για την υποστήριξη της αποτελεσματικής εφαρμογής της περιβαλλοντικής νομοθεσίας, έχει καταστήσει υποχρεωτική την υπαγωγή των δραστηριοτήτων που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της σε σύστημα χρηματοοικονομικής ασφάλειας. Την υποχρέωση αυτή την ενίσχυσε ακόμη περισσότερο με το ν. 4014/2011 για την περιβαλλοντική αδειοδότηση. Επιπλέον, εντός του πρώτου εξαμήνου του 2012 θα ρυθμίσει κάθε λεπτομέρεια για την εφαρμογή της υποχρεωτικής χρηματοοικονομικής ασφάλειας των επιχειρήσεων έναντι της περιβαλλοντικής ζημιάς, με την έκδοση των προβλεπόμενων ΚΥΑ. Με τον τρόπο αυτό θωρακίζεται η περιβαλλοντική ευθύνη καθώς, σε κάθε περίπτωση, θα υλοποιούνται τα μέτρα πρόληψης και αποκατάστασης της περιβαλλοντικής ζημιάς μέσω συστήματος εγγυήσεων ή μέσω ασφάλιστρων. Στόχος αυτών των μέτρων δεν είναι η εξόντωση της βιομηχανίας και της οικονομικής δραστηριότητας. Αλλά η πρόληψη. Η ευθύνη δεν μπορεί να επιβληθεί, πρέπει να αναλαμβάνεται. Είναι εύλογο να διατυπώσει κάποιος το ερώτημα κατά πόσο στις αρνητικές οικονομικές συγκυρίες οι υποχρεώσεις που μεταφέρονται στις επιχειρήσεις είναι εύλογες ή ανασταλτικές προς την ανάπτυξη, καθώς και κατά πόσο η κεντρική Διοίκηση μπορεί να αντιμετωπίσει το κόστος της λήψης των προβλεπόμενων μέτρων, σε περίπτωση που δεν έχει εντοπισθεί ο υπεύθυνος ρυπαντής. Για το ΥΠΕΚΑ: Η αξία του περιβάλλοντος είναι κατεξοχήν οικονομική αξία, πράγμα που ακόμη δεν έχουμε συνειδητοποιήσει, παρά το γεγονός ότι καθημερινώς πληρώνουμε ως κοινωνία τις επιπτώσεις. Η αποκατάσταση της συνολικής περιβαλλοντικής ζημιάς, που έχει διαχρονικά συντελεσθεί, κοστίζει περισσότερο από το συνολικό χρέος της χώρας μας. Και σε αυτό ευθύνονται όλοι όσοι κοιτάζοντας το βραχυχρόνιο όφελος δεν επέβαλλαν ή δεν έπραξαν αυτά που προέβλεπε η νομοθεσία. Με τη νέα νομοθεσία οι επιχειρήσεις προστατεύονται οικονομικά από ατυχήματα που μπορεί να συμβούν και ταυτόχρονα η Πολιτεία διασφαλίζει την αξία του περιβάλλοντος, χωρίς να μεταθέτει το κόστος στον φορολογούμενο Πολίτη. Τα πρόστιμα που επιβάλλονται στους ρυπαντές αξιοποιούνται πλέον από την Πολιτεία, μέσω του Πράσινου Ταμείου, στην κάλυψη του κόστους πρόληψης και αποκατάστασης της περιβαλλοντικής ζημιάς στις περιπτώσεις που δεν εντοπίζεται ο ρυπαντής. Ο ρόλος της ΕΓΕΠΕ και των ελεγκτικών υπηρεσιών της δεν είναι εύκολος. Ωστόσο, μέσα σε δύο χρόνια κατάφερε να επηρεάσει θετικά τους ελεγχόμενους, να κερδίσει την εμπιστοσύνη του Πολίτη και των ΜΜΕ θέτοντας νέες λογικές και να αναδειχθεί ως την πλέον αξιόπιστη ελεγκτική αρχή: λειτουργώντας με διαφάνεια και τεκμηρίωση επιλύοντας σειρά κρίσιμων περιβαλλοντικών αλλά και αναπτυξιακών ζητημάτων φέρνοντας σε παράλληλη αρμονική πλεύση την ανάπτυξη και το περιβάλλον, η σύζευξη των οποίων ήταν και ο λόγος της σύστασης του Υπουργείου Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής. Αυτό το έργο θέλουμε και προσπαθούμε να συνεχίσει και να βελτιωθεί. Και για αυτό το σκοπό πιστεύουμε ότι από αυτό το διήμερο θα υπάρξουν πολλά και χρήσιμα συμπεράσματα που θα μπορέσουν να αξιοποιηθούν στο πλαίσιο και της δικής μας προσπάθειας. Σας ευχαριστώ και καλή δουλειά