ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΥΣΕΣ ΑΠΟΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΖΕΦΥΡΙ

Ζεφύρι- Άνω Λιόσια- «Καλλικράτης»:
Η ανάγκη δημιουργίας του ΔΗΜΟΥ ΕΥΠΥΡΙΔΩΝ

Δημήτρης Μπουρίκος

Πολιτικός Επιστήμονας- Ερευνητικός συνεργάτης Πανεπιστημίου Αθηνών
Εκπρόσωπος Πρωτοβουλίας για ένα Βιώσιμο Ζεφύρι
(dbourikos@pspa.uoa.gr )

Έχουν ήδη συμπληρωθεί περίπου δυο μήνες από την έναρξη της δημόσιας διαβούλευσης για τη νέα αρχιτεκτονική της τοπικής αυτοδιοίκησης και της αποκεντρωμένης διοίκησης («Πρόγραμμα Καλλικράτης»). Οι τοπικές κοινωνίες και τα τοπικά πολιτικά συστήματα έχουν αρχίσει να εκφράζουν τις πρώτες θέσεις και απόψεις, ενώ σε λίγες μέρες η δημοσίευση των νέων διοικητικών ορίων των Δήμων αναμένεται να προκαλέσει νέους κύκλους συζητήσεων και αντεγκλήσεων στην τοπική πολιτική σκηνή. Η σταχυολόγηση του τοπικού τύπου οδηγεί στο συμπέρασμα ότι βασικό μέλημα των τοπικών πολιτικών συστημάτων είναι τα νέα διοικητικά όρια, η χρηματοδοτική στήριξη των νέων ΟΤΑ και η κατάργηση πολλών νομικών προσώπων της τοπικής αυτοδιοίκησης. Σε κάποιες περιπτώσεις τίθενται και ζητήματα που αφορούν τις κοινωνικές ανάγκες, τις ανισότητες και τις σχετικές συνέπειες.
Θέση μας αποτελεί η άποψη ότι ο τοπικός διάλογος για το ρόλο του Ζεφυρίου στη νέα αρχιτεκτονική έχει ανάγκη ενός συγκεκριμένου πλαισίου κριτηρίων/ μεταβλητών, στη βάση των οποίων θα διεξαχθεί η συζήτηση και θα αποτιμηθούν οι «ευκαιρίες» και «απειλές» για την περιοχή μας. Ένα τέτοιο πλαίσιο κριτηρίων είναι το κείμενό μας για τις «επτά πληγές του Ζεφυρίου» (http://viosimozefyri.com ). Τα βασικά ερωτήματα που ανακύπτουν είναι:

Η μεταρρύθμιση του Καλλικράτη συμβάλλει ή όχι στην αντιμετώπιση των πληγών του Ζεφυρίου;
Η προτεινόμενη συνένωση των Δήμων Άνω Λιοσίων και Ζεφυρίου προς ποια κατεύθυνση μπορεί να οδηγήσει;

Αναλυτικότερα:

1η πληγή: Η ταυτότητα του Ζεφυρίου ως χώρου παρανομίας, γκετοποίησης, περιθωρίου κ.ά.
Η πρόβλεψη για συνένωση Δήμων της Δυτικής Αττικής προσφέρει μια ευκαιρία για τη δόμηση μιας νέας ταυτότητας όχι μόνο για το Ζεφύρι αλλά και τους όμορους Δήμους. Η εύλογη συνένωση με το Δήμο Άνω Λιοσίων στη βάση χωρικών, οικονομικών, κοινωνικών και ιστορικών κριτηρίων μπορεί να συμβάλλει στην οικοδόμηση μιας νέας ταυτότητας. Στοιχεία αυτής της νέας ταυτότητας είναι: α) Ο νέος ΟΤΑ να έχει ένα νέο όνομα. Ο νέος Δήμος θα μπορούσε να ονομαστεί ΔΗΜΟΣ ΕΥΠΥΡΙΔΩΝ στη βάση ιστορικών και χωρικών κριτηρίων, β) Ο νέος Δήμος Ευπυρίδων με νέο όραμα για την περιοχή. Τα Άνω Λιόσια και το Ζεφύρι από τόποι περιθωρίου και οχλουσών δραστηριοτήτων σε τόπο καινοτομίας, νησίδας πρασίνου, βιώσιμης και αξιοβίωτης ανάπτυξης.

2η πληγή: Η μίμηση αναχρονιστικών και παρωχημένων προτύπων αστικής ανάπτυξης.
Ο νέος Δήμος μπορεί και επιβάλλεται να ακολουθήσει το πρότυπο της βιώσιμης και αξιοβίωτης ανάπτυξης με συγκεκριμένες επιλογές σε περιβαλλοντικό, χωροταξικό και πολεοδομικό επίπεδο. Η διεύρυνση της συμμετοχικότητας μέσω της ίδρυσης νέων φορέων (πχ. Συμβούλιο Διαβούλευσης) μπορεί να συμβάλλει προς αυτή την κατεύθυνση, χωρίς ωστόσο να εγγυάται μια ριζική ανατροπή της τοπικής προσέγγισης των αναπτυξιακών ζητημάτων. Πραγματικά απαιτείται η υιοθέτηση μιας νέας προσέγγισης και προς τούτο μόνο μια νέα τοπική πολιτική ελίτ σε συνδυασμό με μια δυναμική κοινωνία των πολιτών μπορεί να χαράξει μια νέα δημιουργική πορεία.

3η πληγή: Η στρεβλή λειτουργία του τοπικού πολιτικού συστήματος.
Το χάσμα πρόσβασης σε πολιτικούς και κοινωνικού πόρους μεταξύ διαφορετικών πληθυσμιακών ομάδων μπορεί να μειωθεί στο πλαίσιο λειτουργίας νέων θεσμών, όπως ο Συνήγορος του Δημότη και το Συμβούλιο Διαβούλευσης. Επιτέλους η συμμετοχή και συμβολή της κοινωνίας των πολιτών αποκτά θεσμικό χαρακτήρα, απομένει όμως η αποσαφήνιση των ειδικότερων όρων συγκρότησης και λειτουργίας των νέων θεσμών έτσι ώστε να μην εκφυλιστούν σε «παράλληλα δημοτικά συμβούλια». Σημαντική επίσης είναι η υποχρέωση δημοσίευσης όλων των αποφάσεων των αιρετών οργάνων και η εκλογή με ποσοστό 50%+1. Η ενδυνάμωση των διαδικασιών διαφάνειας και η ανάγκη οικοδόμησης συνεργατικών συμμαχιών αποτελούν θεμελιώδεις παράγοντες για την επαναφορά της λειτουργίας των τοπικών πολιτικών συστημάτων στη βάση των υπαρκτών τοπικών κοινωνικών αναγκών (σε αντίθεση με τη σημερινή τάση εσωστρέφειας και αναπαραγωγής αναδιανεμητικών συσπειρώσεων των τοπικών πόρων προς όφελος οχυρωμένων πολιτικών ομάδων).

4η πληγή: Η άγρια ανισότητα όσον αφορά την πρόσβαση σε κοινωνικούς και αναπτυξιακούς πόρους.
Η συνένωση των Δήμων και η αναμενόμενη βελτίωση της διοικητικής ικανότητάς τους δεν συνεπάγεται αυτόματα αντιμετώπιση των κοινωνικών και αναπτυξιακών ανισοτήτων. Το παράδειγμα του προγράμματος «Καποδίστρια» (1997) είναι χαρακτηριστικό: Οι κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες όχι μόνο δεν αντιμετωπίστηκαν, αλλά παγιώθηκαν και διευρύνθηκαν. Ο νέος Δήμος Άνω Λιοσίων-Ζεφυρίου (ο προτεινόμενος από εμάς ΔΗΜΟΣ ΕΥΠΥΡΙΔΩΝ) θα συνεχίσει να είναι ένας από τους φτωχότερους στην Αττική στο βαθμό που η δημόσια πολιτική στα πεδία της παροχής αναπτυξιακών και κοινωνικών πόρων (πχ. ΕΣΠΑ, ΘΗΣΕΑΣ) δεν λαμβάνει υπόψη το κριτήριο της κοινωνικής δικαιοσύνης. Ωστόσο, υπάρχουν δυο ευκαιρίες: α) Η ενίσχυση της συμμετοχικότητας μέσω των νέων θεσμών ίσως ενισχύσει την ανάδειξη των θεμάτων της ανισότητας στις τοπικές ημερήσιες διατάξεις και οδηγήσουν σε σχετικές πρωτοβουλίες, και β) Η πρόβλεψη για ενίσχυση των νέων Δήμων με ένα νέο πρόγραμμα (ΕΛΛΑΔΑ) αποτελεί πεδίο για την κατάρτιση προγραμμάτων χρηματοδότησης ειδικών κοινωνικών και χωρικών μέτρων προς άρση των ανισοτήτων. Ειδικά για το νέο Δήμο Ευπυρίδων απαιτείται ο καθορισμός μιας Ζώνης Εκπαιδευτικής και Κοινωνικής Προτεραιότητας στην περιοχή της Λίμνης (τμήματα σημερινών Δήμων Ζεφυρίου και Άνω Λιοσίων) για την αντιμετώπιση των κοινωνικών αναγκών της ομάδας των Ρομά και συνολικά αναβάθμισης της ποιότητας ζωής στην περιοχή.



5η πληγή: Η ασθενής τοπική κοινωνία των πολιτών.
Η πρόνοια για λειτουργία νέων θεσμών διαβούλευσης ανοίγει ένα παράθυρο ευκαιρίας για την ενεργοποίηση τμημάτων της κοινωνίας των πολιτών με σκοπό την ανάδειξη ποικίλων προβλημάτων και προτάσεων (πχ. προσέγγιση για ανάδειξη φυσικών πόρων- Ρέμα Εσχατιάς, ανάδειξη της πολυπολιτισμικότητας και των στρατηγικών φιλικής επίλυσης των όποιων διαφορών). Ωστόσο, αυτό το παράθυρο ευκαιρίας υπάρχει κίνδυνος να εξαντληθεί στη συμμετοχή των ήδη κυρίαρχων τοπικιστικών συλλόγων της περιοχής (πχ. σύλλογος Κρητών, Πελοποννησίων, Ηπειρωτών) και την διαιώνιση μιας παρωχημένης και πελατειακής ημερήσιας διάταξης. Η περιοχή έχει ανάγκη από συλλόγους, ΜΚΟ, κινήματα και συσπειρώσεις με οριζόντιο και κοινωνικό-περιβαλλοντικό-εκπαιδευτικό χαρακτήρα έτσι ώστε να μπολιαστούν τα τοπικά πολιτικά συστήματα με νέες ιδέες, αλλά και να αναγκαστούν να λογοδοτούν με ποικίλα κριτήρια (πχ. περιβαλλοντικές επιδόσεις, αύξηση των πράσινων χώρων) και όχι με τα στενά τοπικιστικά-πελατειακά κριτήρια (πχ. χρηματοδότηση σε τοπικιστικούς συλλόγους).

6η πληγή: Η «άγρια» κοινωνική, οικονομική και χωρική ανισότητα εντός του ίδιου του Ζεφυρίου.
Η συνένωση με το Δήμο Άνω Λιοσίων (ή όποιον άλλο) ενέχει ένα μεγάλο κίνδυνο για την κοινωνική ανάπτυξη του Ζεφυρίου. Ο κίνδυνος αυτός αναφέρεται στη μετατροπή ολόκληρου του σημερινού Δήμου σε ένα γκέτο, χώρο δηλαδή συγκέντρωσης και πύκνωσης των «ανεπιθύμητων» κατοίκων και δραστηριοτήτων. Ο κίνδυνος αυτός γίνεται ακόμα μεγαλύτερος αν αναλογιστούμε τον τρόπο προσέγγισης μερίδας της τοπικής πολιτικής ελίτ των περιοχών μας για τις εξελίξεις (πχ. «δεν ενδιαφέρει με ποιους δήμους θα συνενωθούν τα Άνω Λιόσια αλλά να έχουν τα Άνω Λιόσια τον κεντρικό ρόλο», Θριάσιο, 4-3-2010) αλλά και την αβεβαιότητα για την ύπαρξη συγκεκριμένων κοινωνικών προγραμμάτων προς αντιμετώπιση των ενδοδημοτικών ανισοτήτων. Εδώ ακριβώς συναντάται μια από τις σημαντικότερες παθογένειες των τοπικών πολιτικών συστημάτων: Η «τσιφλικοποίηση» συγκεκριμένων περιοχών, η ταύτιση της προσωπικής πορείας με τα συμφέροντα ολόκληρων περιοχών, η άρνηση παραδοχής του εφήμερου των τοπικών αρχόντων, η άγνοια ή απαξία για τις τοπικές κοινωνικές ανάγκες και τη δυναμική των ίδιων των περιοχών. Η ουσιαστική λειτουργία των νέων θεσμών διαβούλευσης σε συνδυασμό με τις απαιτήσεις για διαφάνεια και λογοδοσία ίσως αντισταθμίσουν και τιθασεύσουν τους τοπικούς άρχοντες.

7η πληγή: Η «άγρια» σπατάλη των τοπικών ανθρώπινων πόρων.
Η οικοδόμηση μιας νέας ταυτότητας με επαναπροσδιορισμό της προσέγγισης των τοπικών ζητημάτων προς περιβαλλοντικά, κοινωνικά και οικονομικά βιώσιμες επιλογές αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για την ανατροπή των σημερινών αρνητικών τοπικών ταυτοτήτων τόσο στα Άνω Λιόσια όσο και στο Ζεφύρι («αποθήκες ναρκωτικών», «γκέτο», «γύφτικα», «εστίες παρανομίας» κ.ά.). Η διαιώνιση αυτών των αρνητικών ταυτοτήτων οδηγεί σε ψαλίδισμα των φιλοδοξιών και των σταδιοδρομιών της τοπικής νεολαίας, αναπαραγάγει μια αυτοκαταστροφική εσωστρέφεια και τελικά καταλήγει ως αυτοεκπληρούμενη προφητεία στη δικαίωση όσων «κερδίζουν» από αυτή την κατάσταση.

Ο στόχος πρέπει να είναι ένας:
Οι νέοι που κατοικούν στα Άνω Λιόσια και το Ζεφύρι δεν θα ντρέπονται πια να ονοματίσουν το νέο Δήμο τους. Τουναντίον, θα υπερηφανεύονται για την υπέρβαση των στερεοτύπων και την υιοθέτηση μιας ανοιχτής και δημιουργικής τοπικής ταυτότητας με ποικίλες διαστάσεις: αναπτυξιακές, κοινωνικές, περιβαλλοντικές, εκπαιδευτικές, πολυπολιτισμικές.

Το πρόγραμμα Καλλικράτης και η συνένωση του Δήμου Ζεφυρίου με τα Άνω Λιόσια δεν είναι εξορισμού «καλό» ή «κακό». Θέση μας είναι ότι η νέα αρχιτεκτονική για την τοπική αυτοδιοίκηση συνεπάγεται «ευκαιρίες» και «απειλές» για την κοινωνική ανάπτυξη του Ζεφυρίου. Η μεγαλύτερη ευκαιρία συνδέεται με την οικοδόμηση μιας νέας τοπικής ταυτότητας που θα αντιμετωπίζει τα αρνητικά στερεότυπα και την εσωστρέφεια της περιοχής μας. Η δημιουργία ενός νέου Δήμου με τη συνένωση Ζεφυρίου και Άνω Λιοσίων- του ΔΗΜΟΥ ΕΥΠΥΡΙΔΩΝ-με νέα περιβαλλοντική, κοινωνική και αναπτυξιακή φιλοσοφία μπορεί να αποτελέσει - υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις - το αποφασιστικό βήμα για αλλαγή σελίδας στην τοπική ιστορία του Ζεφυρίου.