Η ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΑΝΤΙΝΟΜΑΡΧΗ ΧΑΡΗ ΔΑΜΑΣΚΟΥ ΣΤΗΝ ΗΜΕΡΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΑΧΑΡΝΩΝ ΠΟΥ ΔΙΟΡΓΑΝΩΣΕ Η "ΠΟΛΙΤΙΚΗ"

ΓΕΝΙΚΟ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΑΧΑΡΝΩΝ
ΚΑΙ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ


Στο Παρίσι στα τέλη του 18ου αιώνα, οι Παριζιάνοι ζούσαν σαν τα ποντίκια στην πρωτεύουσα της Γαλλίας, σε κτίρια χωρίς αποχέτευση, κτισμένα με μεσαιωνική πολεοδομία και σε απόσταση 1,5-2μ. το ένα από το άλλο, που ούτε άμαξα δεν χώραγε να περάσει, δημιουρ- γώντας ασφυκτικές συνθήκες διαβίωσης σε μία πόλη δίχως μέλλον. Αποφάσισαν λοιπόν να ορίσουν τον Βαρόνο Haus- mann, ο οποίος ήταν πολεοδόμος, προκειμένου να καταστρώσει ένα νέο πολεοδομικό σχέδιο, ώ-στε να αναμορφωθεί, η πρωτεύουσα της Γαλλίας. Ο κύριος λοιπόν αυτός, αφού ολοκλήρωσε την μελέτη του, έδωσε εντο- λή να κατεδαφιστούν 10.000 (!) κτίρια στο κέντρο του Παρισιού, έτσι ώστε να εφαρμόσει ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑ και ΣΧΕΔΙΟ ΠΟΛΗΣ, λέξεις με βαρύ- τατη σημασία από εκείνη την εποχή, οι οποίες για εμάς ακόμα και σήμερα τις περισσότερες φορές σημαίνουν απλά ένα σχε- διασμό και μία αμφίβολη και μονίμως άστοχη υλοποίηση. Η ομολογουμένως δραστική αυτή πρα- κτική προκάλεσε πολλές αντιδράσεις, κυρίως κοινωνικές, όπως ήταν φυσικό άλλωστε, αλλά επί- σης πυροδότησε και πολιτικούς διαξιφισμούς, κα- θώς υποστηρίχθηκε ότι ο σχεδιασμός αυτός έγινε για να μην μπλοκάρουν οι δρόμοι από τις πορείες και τις λαϊκές διαμαρτυρίες, ένα συχνό φαινόμενο στο Παρίσι τότε. Δεν έλειψαν και οι διαμαρτυρίες για την πολιτιστική καταστροφή, που θα συνεπάγετο η κατεδάφιση ενός σημαντικού μέρους της παλαιάς πόλης. Η εφαρμογή όμως αυτού του σχεδίου, τελικά ανέδειξε το Παρίσι σε μια από τις ομορφότερες ευρωπαϊκές πόλεις, με κύριο χαρακτηριστικό του τις περίφημες λεωφόρους του αλλά και με μία από τις υψηλότερες αναλογίες πρασίνου ανά κάτοικο στην Ευρώπη. Ξεκινάω έ- τσι «καταστροφικά» τη σημερινή μου εισήγηση, για να καταδείξω ότι ο στόχος του σωστού σχεδιασμού των πόλεων, είναι τόσο ζωτικός για την ανθρώπινη υπόσταση, που μπορεί να οδηγήσει ακόμα και σε ακραίες λύσεις, αρκεί να κυριαρχεί το όραμα και να περισσεύει η τόλμη, η οποία χρειάζεται σε τέτοιες καινοτόμες επιλογές. Και αν αυτό σας φαί- νεται μακρινό παράδειγμα και ίσως λίγο τραβηγμένο σας ενημερώνω ότι την ίδια πρακτική ακολουθεί και η Ισπανία τα τελευταία χρόνια στις παραθαλλάσιές της περιοχές, που είχαν άναρχα δομηθεί. Είναι σαφές ότι ο ΓΕΝΙΚΟΣ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ καθορίζει την ανάπτυξη μίας περιοχής κα- θώς μέσω αυτού προσδιορίζονται οι αναπτυξιακές της προοπτικές, το περιβάλλον, η ποιότητα ζωής των πολιτών και γενικότερα αυτό που πολλοί τώρα τελευταία καλούμε βιώσιμη ανάπτυξη. Η έννοια της «Βιώσιμης Ανάπτυξης», έγινε ευρέως γνωστή από την «Έκθεση Brundtland2» (WCED, 1987) ή ως «Our Common Future» (Barraclough, 2001) και ορίστηκε ως η ανάπτυξη, που ικανοποιεί τις ανάγκες και αυξάνει τα οφέλη της παρούσας γενιάς, χωρίς να υπονομεύει τη δυνατότητα των μελλοντικών γενεών να ικανοποιήσουν τις δικές τους ανάγκες και χωρίς να θέτει σε κίνδυνο την πιθανή δυνατότητα για παρόμοια οφέλη στο μέλ- λον. Για να επιτυγχάνονται αυτοί οι στόχοι θα πρέπει ο πολεοδομικός σχεδιασμός να αποτελεί κατά βάση ένα πολιτικό εργαλείο στα χέρια της τοπικής αυτοδιοίκησης για το σχεδιασμό και την υλοποίηση των σχεδίων αλλά και των οραμάτων των κατοίκων της. Θα πρέπει λοιπόν να ισορροπεί μεταξύ οράματος και ρεαλισμού αλλά και να αντιμετωπίζει τα τρέχοντα προβλήματα μη υποκύπτοντας σε μικροσυμφέροντα, πολιτικό κόστος, ή βραχυπρόθεσμα οφέλη, και να δημιουργεί τις συνθήκες υλοποίησης των προσδοκιών για μια άλλη πόλη. Μια άλλη πόλη που, κατά τον όρο της βιώσιμης ανάπτυξης, δεν θα πρέπει να υποθηκεύει τις δυνατότητες των επερχομένων γενεών να πάρουν τις δικές τους αποφάσεις για το μέλλον της. Ας περάσουμε όμως στα δικά μας. Ο Δήμος Αχαρνών ευτύχησε να έχει το πολεοδομικό εργαλείο, που καλούμε Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο από τα τέλη της δεκαετίας του 80 , όταν ακόμα τα χωροταξικά προβλήματα δεν είχαν τις σημερινές διαστάσεις, και όταν ακόμα η πολεοδόμηση των αστικών περιοχών με το περίφημο για την εποχή Νόμο Τρίτση ήταν κάτι νέο και οι δυνατότητες, που έδινε για την ανάπτυξη των περιοχών σημαντικές. Τα προβλήματα από τότε γνωστά. Παλαιό σχέδιο στην κεντρικό Μενίδι που ήταν σαφές ότι δεν μπορούσε να ανταποκριθεί στις μελλοντικές ανάγκες ελάχιστοι κοινόχρηστοι και κοινωφελείς χώροι εντός σχεδίου, μεγάλης έκτασης αυθαίρετη δόμηση κυρίως δυτικά του Δήμου, ελάχιστες βασικές υποδομές. Δυστυχώς η αποτίμηση της σημερινής κατάστασης της πόλης μας αποδεικνύει ότι η σχετικά έγκαιρη ύπαρξη του ΓΠΣ και ο εντοπισμός των προβλημάτων της περιοχής ,όχι μόνο δεν είχε το αναμενόμενο αποτέλεσμα δηλαδή την αντιμετώπιση των χωρο- ταξικών μας αδυναμιών, αλλά με την πάροδο των ετών και την παθητική στάση όλων των παραγόντων που ήταν υπεύθυνοι απέναντι στην πληθυσμιακή και οικιστική εξάπλωση της πόλης, τα προβλήματα πολλαπλασιάστηκαν και μεγεθύνθηκαν. Δυστυχώς το συνο- λικό συμφέρον υποτάχθηκε στα μικροσυμφέροντα, υποβαθμίζοντας τη δυνατότητα της πόλης μας να αναπτυχθεί, όπως της άξιζε. Είναι η ώρα λοιπόν, έστω και μετά από σχεδόν είκοσι χρόνια, και με ευκαιρία τη σημερινή ημερίδα, να ξεκινήσει μία δημόσια διαβούλευση, που θα επε- κταθεί σε όλη την κοινωνία, προκειμένου να καταλήξουμε σε μία πρόταση για την τροποποίηση του ΓΠΣ, η οποία θα θέσει τους όρους και τις προϋποθέσεις της βιώσιμης και αειφόρου ανάπτυξης. Κατά το σχεδιασμό της πρότασης αυτής θεωρώ ότι θα πρέπει να ληφθούν υπόψη τα κάτωθι: 1. Η ανάγκη προστασίας των εναπομείναντων αγροτικών περιοχών. Οι Αχαρνές είναι μια πόλη με μακρά αγροτική παράδοση, που δυστυχώς η οικιστική εξάπλωση κοντεύει να αφανίσει. Επειδή όμως η στήριξη της αγροτικής παρουσίας στην περιοχή είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με το περιβάλλον και τη διατήρησή του, είναι αναγκαίο να παρέμβουμε δυναμικά στην προστασία της. 2. Ο περιορισμός των οικιστικών επεκτάσεων. Ο Δήμος Αχαρνών ίσως είναι η περιοχή με τις περισσότερες εντάξεις στο σχέδιο πόλης σε όλο τον Ελλαδικό χώρο. Αυτό δημιούργησε αδυναμία ανταπό- κρισης σε βασικές υποδομές (αποχέτευση, διανοίξεις οδών, διαμορφώσεις κοινόχρηστων χώρων, αντιπλημμυρικά έργα κ.α.). Ακόμα και σήμερα θα χρειαστούν πάνω από δέκα χρόνια προκειμένου να καλυφθούν οι παραπάνω ανάγκες. Αν υπολογίσουμε και τις περιοχές, που πρόκειται να ενταχθούν το επόμενο διάστημα, όπως έχει ήδη προβλεφθεί από το υπάρχον ΓΠΣ, τότε αντιλαμβάνεστε όλοι ότι το τούνελ αυτό δεν έχει τέλος. Πριν μιλήσουμε λοιπόν για νέες οικιστικές επεκτάσεις, ας επικεντρωθούμε με συνέπεια στην αντιμετώπιση των εκκρεμοτήτων, που δημιουργήσαμε.
3. Η δημιουργία κοινοχρήστων χώρων κυρίως στο Κεντρικό Μενίδι. Η αλήθεια είναι ότι έχουν χαθεί δύο μεγάλες ευκαιρίες για την ανάπλαση της πόλης του κεντρικού Μενιδίου. Η μία ήταν όταν δεν εφαρμόστηκε ποτέ, προφανώς λόγω των αντιδράσεων, η ανάπλαση, που είχε προωθηθεί στα τέλη της δεκαετίας του 1980 και η δεύτερη, όταν μετά τον καταστροφικό σεισμό του 1999, ενώ ελευθερώθηκαν οικόπεδα, δεν αδράξαμε την ευκαιρία να αλλάξουμε την εικόνα της πόλης μας. Δεν πρέπει να αφήσουμε άλλη ευκαιρία να πάει χαμένη, όποιο κι αν είναι το κόστος. 4. Η αποφυγή δημιουργίας νέων ΒΙΠΑ ή ΒΙΟΠΑ. Θεωρώ ότι οι εκτάσεις, που έχουν χωροθετηθεί στην περιοχή μας, είναι ήδη αρκετές αναλογικά με τις ανάγκες μας και τις παραγωγικές μας δραστηριότητες. Τα προηγούμενα χρόνια η θεσμο- θέτησή τους, ή η επέκταση των ήδη υπαρχόντων ήταν αποτέλεσμα περισσότερο της πίεσης των οικονομικών συμφερόντων και λιγότερο των πραγματικών αναγκών και σχεδιασμών του Δήμου. Έτσι σήμερα είναι διάσπαρτες και άναρχα δομημένες, οπότε θα πρέπει να εστιάσουμε στην πολεοδόμησή τους και στη σύνδεσή τους με τους κεντρικούς οδικούς περιφερειακούς άξονες της πόλης μας. 5. Σύνδεση του Ολυμπιακού Χωριού με τον αστικό ιστό της πόλης. Από την πρώτη μέρα του σχεδιασμού του Ο.Χ. είχα την άποψη ότι η απομόνωσή του απ’ τον αστικό ιστό της πόλης, μόνο προβλήματα θα μπορούσε να δημιουργήσει τόσο στους νέους κατοίκους, όσο και στους παλαιούς. Τελικά τα προβλήματα δημιουργήθηκαν, τα ζούμε καθημερινά και είναι ώρα να τα λύσουμε. Πρέπει το Ο.Χ. να είναι συνέχεια της πόλης των Αχαρνών και αυτό θα επιτευχθεί με την αλλαγή των χρήσεων γης κατά μήκους του άξονα της Λεωφόρου Κύμης. Είναι παράδοξο να μην έχουν προσδιοριστεί εμπορικές και παραγωγικές χρήσεις κατά μήκος ενός τέτοιου σημαντικού οδικού άξονα και αυτό άμεσα πρέπει να διορθωθεί. 6. Σύνδεση της Λεωφόρου Κύμης με τη Λεωφόρο Αθηνών και την Αττική οδό. Ο Δήμος Αχαρνών, παρότι έχει καλύψει μεγάλο μέρος των κυκλοφοριακών του αναγκών, με οδικούς άξονες που συνδέουν το δυτικό με το ανατολικό τμήμα της πόλης, δεν έχει μία μεγάλη οδική αρτηρία, η οποία να διέρχεται εγκάρσια αυτού και από το βορρά, προς το νότο. Είναι πολύ σημαντικό να χαράξουμε έναν δρόμο, ο οποίος να συνδέει τη Λεωφ. Κύμης με την έξοδο της Αττικής οδού.
7. Η χωροταξική αξιοποίηση του Συγκοινωνιακού Κέντρου Αχαρνών (ΣΚΑ). Δυστυχώς, τόσα χρόνια μετά το σχεδιασμό και την έναρξη ενός τόσο σημαντικού έργου, κανείς δεν ξέρει μέχρι σήμερα σε τι μορφή αυτό θα λειτουργήσει. Επειδή όμως οι βουλές της ΕΡΓΟΣΕ διαφοροποιούνται καθημερινά, αλλά εμείς δεν έχουμε περιθώρια να τροποποιούμε το ΓΠΣ παρά μόνο μετά την πάροδο πενταετίας, νομίζω ότι πρέπει να θεσμοθετήσουμε τις κατάλληλες χρήσεις και να διαμορφώσουμε κοινόχρηστους και κοινοφελείς χώρους, σύμφωνα με τον αρχικό σχεδιασμό, ώστε να έχουμε τη μικρότερη δυνατή όχληση σε συνδυασμό με τη μέγιστη εξυπηρέτηση, που προσφέρει ένα μέσο σταθερής τροχιάς. 8. Η επανεξέταση των χρήσεων γης και η θεσμοθέτησή τους στη βάση ενός οργανωμένου σχεδιασμού. Καταλαβαίνουμε όλοι ότι οι χρήσεις γης, που έχουν θεσμοθετηθεί, είναι αποσπασματικές, αφορούν χωριστά κάθε πολεοδομική ενότητα και τελικά δημιουργούν μία απίστευτη σύγχυση στην ανάπτυξη της πόλης. Η πόλη, με τις όποιες οικιστικές επεκτάσεις, λειτουργεί πλέον ενιαία και με αυτό το μοντέλο πρέπει να καθορίσουμε τις οικιστικές, τις εμπορικές και τις παραγωγικές μας χρήσεις.
Όπως διαπιστώσατε στις προτάσεις μου, απέφυγα να υιοθετήσω λύσεις, όπως αυτές του Βαρώνου Hausmann στο Παρίσι Αισθάνθηκα ότι δεν είστε έτοιμοι γι’ αυτό. Επειδή όμως η πόλη μας προέρχεται από τα βάθη της ιστορίας και οφεί- λουμε να την παραδώσουμε στις επόμενες γενιές καλύτερη απ’ ότι την παραλάβαμε, αισθάνομαι ότι είμαστε όλοι έτοιμοι να υπερβούμε τις κοινωνικές μας αγκυλώσεις, να οραματιστούμε μία άλλη πόλη και να τολμήσουμε αυτό να γίνει πραγματικότητα.


(ΟΛΕΣ ΟΙ ΟΜΙΛΙΕΣ ΤΩΝ ΕΙΣΗΤΗΤΩΝ ΤΗΣ ΗΜΕΡΙΔΑΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΟ ΕΠΌΜΕΝΟ ΦΥΛΛΟ ΤΗΣ ΕΝΤΥΠΗΣ "ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ"