Με μεγάλη χαρά συμμετέχω στη σημερινή εκδήλωση, για να συζητήσουμε τα τρέχοντα ευρωπαϊκά ζητήματα.
Νομίζω ότι όλοι συμμεριζόμαστε την άποψη ότι οι λύσεις στα κοινά, πλέον, πανευρωπαϊκά προβλήματα θα αντιμετωπιστούν από την Ευρώπη, προς όφελος της Ευρώπης.
Ένα από τα πλέον διαδεδομένα και μνημονευόμενα αποφθέγματα του Μαρξ είναι ότι: Η ιστορία επαναλαμβάνεται την πρώτη φορά ως τραγωδία και τη δεύτερη ως φάρσα.
Νομίζω ότι όλοι συμμεριζόμαστε την άποψη ότι οι λύσεις στα κοινά, πλέον, πανευρωπαϊκά προβλήματα θα αντιμετωπιστούν από την Ευρώπη, προς όφελος της Ευρώπης.
Ένα από τα πλέον διαδεδομένα και μνημονευόμενα αποφθέγματα του Μαρξ είναι ότι: Η ιστορία επαναλαμβάνεται την πρώτη φορά ως τραγωδία και τη δεύτερη ως φάρσα.
Αν και η ιστορία έχει επιβεβαιώσει πλείστες όσες φορές αυτό το απόφθεγμα, επιτρέψτε μου να πω ότι η Ευρώπη, μέχρι σήμερα, έχει αντισταθεί:
Το Μεγάλο Κραχ του 1929 αποτέλεσε τον ιστορικό καταλύτη, που επέτρεψε την άνοδο του Εθνικοσοσιαλισμού στην Ευρώπη και στα συνεπακόλουθα αποτελέσματα του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου.
Σχεδόν 80 χρόνια μετά, η μεγαλύτερη χρηματοπιστωτική κρίση, μετά το Μεγάλο Κραχ, που κορυφώθηκε με την κατάρρευση της Lehman Brothers, το Σεπτέμβριο του 2008, έθεσε όλες τις θεμελιώδεις αξίες τις Ευρώπης υπό αμφισβήτηση και δοκίμασε τις αντοχές και τη συνοχή της Ευρωζώνης και ενδεχομένως και ολόκληρου του Ευρωπαϊκού Οικοδομήματος.
Το Μεγάλο Κραχ του 1929 αποτέλεσε τον ιστορικό καταλύτη, που επέτρεψε την άνοδο του Εθνικοσοσιαλισμού στην Ευρώπη και στα συνεπακόλουθα αποτελέσματα του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου.
Σχεδόν 80 χρόνια μετά, η μεγαλύτερη χρηματοπιστωτική κρίση, μετά το Μεγάλο Κραχ, που κορυφώθηκε με την κατάρρευση της Lehman Brothers, το Σεπτέμβριο του 2008, έθεσε όλες τις θεμελιώδεις αξίες τις Ευρώπης υπό αμφισβήτηση και δοκίμασε τις αντοχές και τη συνοχή της Ευρωζώνης και ενδεχομένως και ολόκληρου του Ευρωπαϊκού Οικοδομήματος.
Η αποσταθεροποίηση, που προκλήθηκε στο οικοδόμημα της Ευρωζώνης, κατέδειξε τα λάθη της οικονομικής πολιτικής των κρατών-μελών, τα λάθη εποπτείας των ευρωπαϊκών αρχών και θεσμών, αλλά σε μεγάλο βαθμό και τις αδυναμίες αρχιτεκτονικής της ίδιας της Ευρωζώνης, ύστερα από μια δεκαετία εύκολης ανάπτυξης.
Θα μπορούσε κάποιος να πει ότι η κρίση οφείλεται τόσο στην αλόγιστη αύξηση των δημοσιονομικών ελλειμμάτων και του δημοσίου χρέους ορισμένων κρατών-μελών, αλλά κυρίως σε λανθασμένες επιλογές σημαντικού μέρους του τραπεζικού συστήματος, που σχετίζεται με πολύ υψηλή μόχλευση, δηλαδή τον πολύ υψηλό δανεισμό τους.
Εκδηλώνεται δε, ως αύξηση του ελλείμματος στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών των χωρών-μελών, εκείνων που έχουν συνήθως ελλείμματα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών τους και ως αύξηση του πλεονάσματος των χωρών-μελών που έχουν πλεονάσματα. Αυτή η διαφορά έχει μεγάλη σημασία.
Εκδηλώνεται, επίσης, ως κρίση αναχρηματοδότησης, που πλήττει μεμονωμένες χώρες εντός της Ευρωζώνης.
Σήμερα στην Ευρωζώνη βιώνουμε μια κατάσταση, που χωρίς να δικαιολογείται ικανοποιητικά από τα οικονομικά θεμελιώδη (δικαιολογείται ίσως από μία μεγάλη κρίση εμπιστοσύνης) μεταφέρονται κεφάλαια από το ευρωπαϊκό Νότο στον ευρωπαϊκό Βορρά, με αποτέλεσμα, στον μεν ευρωπαϊκό Νότο τα επιτόκια να είναι πολύ υψηλά- δείτε πόσο δανείζονται σήμερα οι επιχειρήσεις στην Ελλάδα και δη οι μικρομεσαίες- στο δε ευρωπαϊκό Βορρά τα επιτόκια να είναι ιστορικά στο χαμηλότερο δυνατό επίπεδο.
Αυτή η κατάσταση δεν μπορεί να συνεχιστεί. Οδηγεί τον Ευρωπαϊκό Νότο σε πιστωτική ασφυξία με ό,τι αυτό συνεπάγεται.
Η εμβάθυνση της κρίσης καθιστά σαφές ότι οι λύσεις, που δοκιμάστηκαν μέχρι τώρα, έχουν πετύχει, μόνο εν μέρει, τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα.
Ήδη, αρκετοί έγκυροι οικονομολόγοι κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου, τονίζοντας ότι η Ευρωζώνη κινδυνεύει από παρόμοια προβλήματα με αυτά του κανόνα χρυσού στη δεύτερη φάση του, δηλαδή μετά τον Α’ παγκόσμιο πόλεμο.
Ο φόβος είναι ότι η νομισματική ένωση, με την παρούσα αρχιτεκτονική της, δεν θα μπορέσει να λειτουργήσει αποτελεσματικά. Επομένως, αυτή η νομισματική ένωση θα πρέπει να συνοδευθεί από μία πληρέστερη οικονομική ένωση, η οποία σήμερα παραμένει ακόμα ατελής.
Η διαδικασία αυτή περιλαμβάνει πολλά δομικά υλικά όπως:
• Η τραπεζική ένωση και ο ενιαίος εποπτικός μηχανισμός (SSM), που ελπίζουμε να επιταχυνθούν τους επόμενους μήνες.
• Οι μηχανισμοί στήριξης και αντιμετώπισης εκτάκτων αναγκών.
• Οι ενιαίοι κανόνες δημοσιονομικής πολιτικής και ο μηχανισμός παρακολούθησής τους.
• Η «Πρωτοβουλία για την Απασχόληση των Νέων», ώστε να αντιμετωπιστεί το μείζον πρόβλημα της ανεργίας των νέων ανθρώπων, που μαστίζει πολλές ευρωπαϊκές χώρες.
• Στοιχεία συμμετρίας και συντονισμού στην οικονομική πολιτική, ούτως ώστε να αποφευχθεί η γνωστή (από την εποχή των διαπραγματεύσεων του Bretton-Woods) τάση των συστημάτων σταθερών συναλλαγματικών ισοτιμιών για ύφεση, όταν όλα τα κράτη-μέλη ακολουθούν περιοριστική δημοσιονομική πολιτική.
• Η προώθηση ενός Ευρωπαϊκού «Επενδυτικού σχεδίου» για τη στήριξη των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και τη χρηματοδότηση της οικονομίας.
Πρέπει, στην ουσία, η Ευρωπαϊκή Ένωση να περάσει από το στάδιο της παρατεταμένης εφηβείας, κατά το οποίο, έδινε έμφαση στη νομισματική της διάσταση, στην ενηλικίωσή της, που προϋποθέτει την περαιτέρω ενοποίηση των οικονομικών και δημοσιονομικών θεσμών και εργαλείων.
Στόχος είναι να διασφαλίσουμε δημοσιονομική πειθαρχία, μαζί όμως με ικανοποιητική ανταγωνιστικότητα και πλήρη απασχόληση, προκειμένου να παραμείνει η Ευρώπη µια ανταγωνιστική οικονομία της αγοράς, χωρίς να θυσιάσει όμως το μεγάλο επίτευγμα του ευρωπαϊκού πολιτισμού, που λέγεται μεταπολεμικό ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο.
Η Ευρώπη πρέπει να σχεδιάσει τα απαραίτητα αναπτυξιακά και χρηματοδοτικά εργαλεία, που θα εξασφαλίσουν προοπτική σε όλο αυτόν τον κόσμο, που σήμερα αντιδρά, διαμαρτύρεται και διαδηλώνει. Θα πρέπει να συνδυάσουμε, δηλαδή, τη δημοσιονομική προσαρμογή με πρωτοβουλίες ανάπτυξης.
Ένα απλό παράδειγμα είναι η χορήγηση δανείων από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων σε κράτη-μέλη της ΕΕ, και ιδιαίτερα σε αυτά που εφαρμόζουν περιοριστικές δημοσιονομικές πολιτικές, όπως είναι αυτά του ευρωπαϊκού Νότου.
Σε αντίθετη περίπτωση, η δημοσιονομική προσαρμογή καταλήγει απλώς σε λιτότητα, που μπορεί να οδηγήσει σε «αποκλεισμό» μεγάλα τμήματα του πληθυσμού.
Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις και οι ευρωπαϊκοί θεσμοί εργάστηκαν σκληρά μέχρι σήμερα, ώστε να αποτρέψουν μια χρηματοοικονομική ή δημοσιονομική κατάρρευση κράτους – μέλους, που θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο τη σταθερότητα της Ευρωζώνης, αλλά ακόμα και του Ευρωπαϊκού Οικοδομήματος.
Η επίτευξη αυτού του στόχου, όμως, δεν ήταν καθόλου εύκολη. Έπρεπε και πρέπει να γίνουν πολλά πράγματα και από πολλούς, σε σύντομο χρονικό διάστημα.
Επιπλέον, οι επώδυνες αλλαγές σε ορισμένες χώρες και η οικονομική συμβολή των υπόλοιπων χωρών στα προγράμματα οικονομικής προσαρμογής, ενίσχυσαν τον ευρωσκεπτικισμό σε μια σημαντική μερίδα των Ευρωπαίων πολιτών- και σε αυτούς που λαμβάνουν τα χρήματα, αλλά και σε αυτούς που τα δίνουν.
Μάλιστα, πιστεύω ότι θα αδικούσαμε τους Ευρωπαίους πολίτες αν δεν αναγνωρίζαμε ότι το Ευρωπαϊκό Όραμα έμεινε ζωντανό, εν πολλοίς χάρη στις δικές τους θυσίες.
Στην περίπτωση της Ελλάδας, η οποία δέχτηκε το πλέον ισχυρό χτύπημα, ξεκίνησε και συνεχίζει να πραγματοποιείται μια άνευ προηγουμένου προσπάθεια ανασυγκρότησης της οικονομίας και του κρατικού μηχανισμού.
Με το πρόγραμμα οικονομικής πολιτικής που εφαρμόζει η χώρα μας, στο πλαίσιο της συμφωνίας της με τους Ευρωπαίους εταίρους και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, δεν συμβάλλει απλά στη διατήρηση της σταθερότητας της Ευρωζώνης, αλλά αποδεικνύει την προσήλωσή της στα ευρωπαϊκά ιδεώδη και το κοινό μας όραμα.
Η εκτέλεση αυτού του προγράμματος δεν είναι εύκολη. Προκαλεί αναπόφευκτα μεγάλες και συχνά επώδυνες ανατροπές στη ζωή των πολιτών, οι οποίοι, μετά την είσοδο της χώρας μας στο ευρώ, είχαν δει το βιοτικό τους επίπεδο να αναβαθμίζεται σημαντικά.
Παρόλα αυτά, θα ήθελα να σταθώ στα επιτεύγματα της Ελλάδας- σε λίγα από τα κυριότερα ίσως- τα οποία θεωρώ ότι χαίρουν διεθνούς αναγνώρισης και σεβασμού:
Η Ελλάδα κάλυψε ήδη μεγάλη απόσταση όσον αφορά στη μείωση των δίδυμων ελλειμμάτων που χαρακτήριζαν την οικονομία της: δηλαδή του δημοσιονομικού ελλείμματος και του ελλείμματος ανταγωνιστικότητας. Στο μεν δημοσιονομικό έλλειμμα έχουμε καλύψει τα 2/3 μέχρι το τέλος της προσπάθειας- δηλαδή την επίτευξη 4,5% του ΑΕΠ πρωτογενές πλεόνασμα το 2016- ενώ στην ανταγωνιστικότητα έχουμε καλύψει κυριολεκτικά όλη την απώλεια, που είχαμε από τότε που μπήκαμε στο ευρώ μέχρι το 2009.
Ενδεικτικά, θα αναφερθώ, στην εκτέλεση του φετινού προϋπολογισμού.
Το πρωτογενές έλλειμμα για το πρώτο εξάμηνο του έτους είναι μειωμένο κατά 55% έναντι του ελλείμματος για την ίδια περίοδο το 2012 και κατά 60% έναντι του στόχου που είχαμε θέσει για το α΄ εξάμηνο φέτος. Πρέπει να σημειωθεί ότι σε επίπεδο γενικής κυβέρνησης, το πρωτογενές έλλειμμα ως ποσοστό του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος έχει περιοριστεί κατά 9,5% εκατοστιαίες μονάδες από το 2009 μέχρι το 2012, ενώ για το 2013 προβλέπεται περαιτέρω βελτίωση της τάξης της 1,5 εκατοστιαίας μονάδας.
Περίπου αντίστοιχα έχει περιοριστεί και το έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, έχει σχεδόν μηδενιστεί.
Πρέπει, μάλιστα, να επισημανθεί ότι οι αριθμοί αυτοί δεν αποτυπώνουν το μέγεθος της προσπάθειας που έχει πραγματοποιηθεί.
Για να αξιολογηθεί ολοκληρωμένα η δημοσιονομική προσαρμογή που επετεύχθη, πρέπει να συνυπολογιστεί και η ύφεση στην οποία έχει διολισθήσει η χώρα από το 2008.
Πράγματι, – υπάρχει δείκτης γι αυτό- σύμφωνα με τις προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η Ελλάδα το 2013 θα έχει διαρθρωτικό πλεόνασμα γενικής κυβέρνησης ίσο με 2% του ΑΕΠ, δηλαδή το υψηλότερο στην Ευρωζώνη. Για όσους δεν είστε ειδικοί, διαρθρωτικό πλεόνασμα σημαίνει το πλεόνασμα που προκύπτει μετά τη διόρθωση για τον οικονομικό κύκλο και αφού ληφθούν υπόψη και εξουδετερωθούν τα μη μόνιμα μέτρα. Αυτός είναι ο πιο ασφαλής δείκτης. Έχουμε, λοιπόν, σήμερα το υψηλότερο διαρθρωτικό πλεόνασμα σε όλη την Ευρωζώνη. Δεν το λέμε εμείς, είναι η πρόβλεψη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Επιπλέον πρέπει να τονιστεί, ότι αυτή η δημοσιονομική προσαρμογή δεν είναι απλά η πιο ραγδαία που επιχειρείται στο πλαίσιο της Ευρωζώνης τα τελευταία χρόνια, αλλά η πιο ραγδαία που επιχειρείται σε ανεπτυγμένη χώρα εν καιρώ ειρήνης.
Πολλοί, βέβαια, λένε ότι αυτό είναι σωστό, αλλά ότι είμαστε και η χώρα με το μεγαλύτερο χρέος. Η προσπάθεια, όμως, έχει τη μεγαλύτερη σημασία.
Σταδιακά, η οικονομία μας περνάει σε φάση σταθεροποίησης, εντός του πλαισίου των προβλέψεων. Επανέρχεται σιγά σιγά η εμπιστοσύνη και μέσα στο 2014 θα βγούμε από την ύφεση.
Θέλω να τονίσω κάτι, όμως, γιατί ακόμη δεν έχει γίνει αντιληπτό: Όπως παλαιότερα ο κόσμος έλεγε ότι η Ελλάδα αργεί να κάνει τη δημοσιονομική προσαρμογή- και τώρα το αναγνωρίζουν-, έτσι τώρα λένε ότι η Ελλάδα δεν κάνει διαρθρωτικές προσαρμογές. Είναι όμως έτσι;
• Έχουμε κεφαλαιοποιήσει πλήρως το τραπεζικό μας σύστημα και τώρα ξεκινάει η διαδικασία καθολικής ανασυγκρότησής του.
• Έχουμε αποκαταστήσει μέσα σε μόλις 3 χρόνια, χάρη στις διαρθρωτικές παρεμβάσεις στο εργασιακό θεσμικό πλαίσιο, σχεδόν το σύνολο της ανταγωνιστικότητας σε όρους μοναδιαίου κόστους εργασίας, που είχαμε απολέσει από την είσοδο της χώρας στην Ευρωζώνη μέχρι και το 2009.
• Έχουμε ξεκινήσει την εκτέλεση του μεγαλύτερου προγράμματος αποκρατικοποιήσεων παγκοσμίως. Έχουμε επιτυχίες, έχουμε όμως και αποτυχίες. Στη ζωή δεν υπάρχουν μόνο επιτυχίες, όπως γνωρίζετε. Προχωρούμε όμως.
• Επισπεύδουμε όλες τις διαδικασίες, που έχουν σχέση με την αξιοποίηση των πόρων των Ευρωπαϊκών Διαρθρωτικών Ταμείων και της διατιθέμενης ρευστότητας από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων.
• Έχουμε προωθήσει και συνεχίζουμε μεγάλες τομές στη Δημόσια Διοίκηση, τη Δικαιοσύνη, την Υγεία, την Παιδεία, το Ασφαλιστικό Σύστημα, την αγορά εργασίας, τις αγορές προϊόντων και υπηρεσιών.
Δεν υπάρχει τομέας σήμερα της ελληνικής οικονομίας που να μην έχουμε «επισκεφτεί». Έχουμε κάνει λίγες αλλαγές; Σας αναφέρω την Έκθεση του ΟΟΣΑ «Αναζητώντας την Ανάπτυξη» (Going for Growth) του περασμένου Φεβρουαρίου, σύμφωνα με την οποία η Ελλάδα έχει κάνει τις περισσότερες διαρθρωτικές αλλαγές στον ΟΟΣΑ, τα τελευταία τρία χρόνια. Αυτό για όσους κάνουν εύκολη κριτική.
Συνεπώς, η Ελλάδα – είτε μας αρέσει είτε όχι- αλλάζει. Αλλάζει προς όφελος δικό της και προς όφελος του Ευρωπαϊκού Εγχειρήματος, στο οποίο διεκδικεί σημαντικό ρόλο. Η διάσωση του ευρώ σήμερα οφείλεται στο γεγονός ότι στάθηκε όρθια η Ελλάδα.
Ετοιμαζόμαστε για την Ελληνική Προεδρία εντατικά, όπου μεταξύ των προτεραιοτήτων θα περιλαμβάνονται η ενίσχυση της απασχόλησης, η αντιμετώπιση του μείζονος προβλήματος της ανεργίας των νέων και η αντιμετώπιση της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού.
Φίλες και φίλοι,
Οι αλλαγές στην οικονομία πραγματοποιούνται πάντα δίπλα στις αλλαγές στους θεσμούς και την πολιτική.
Η κρίση των τελευταίων χρόνων απέδειξε ότι τα προβλήματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν είναι μόνο οικονομικά αλλά και πολιτικά.
Αυτό που αναδείχθηκε πρωτίστως από την κρίση είναι η αναγκαιότητα για πολιτική εμβάθυνση της Ένωσης με ισχυρά ευρωπαϊκά όργανα, με ένα ισχυρό πρωτίστως Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, που αποτελεί το μοναδικό θεσμικό όργανο της Ε.Ε. που εκλέγεται άμεσα από τους πολίτες και διασφαλίζει τη λογοδοσία της Ε.Ε. στους πολίτες της.
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στάθηκε πολύτιμος αρωγός της προσπάθειας της Ελλάδος, όλο αυτό το διάστημα της κρίσης και θα ήθελα να ευχαριστήσω επί τη ευκαιρία τον Ευρωβουλευτή κ. Engel για τη συμβολή και στάση του υπέρ της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης προς την Ελλάδα και της ανάγκης προώθησης πολιτικών κατά των ευρωπαϊκών ανισοτήτων.
Ιδιαίτερα, θέλω να εξάρω τη συνδρομή όλων των Ελλήνων Ευρωβουλευτών, που προσπαθούν να γίνουν κομιστές θετικών μηνυμάτων της ελληνικής οικονομίας στις Βρυξέλλες, αλλά ταυτόχρονα γίνονται αποδέκτες, ελπίζω λιγότερο συχνά πλέον, κριτικής για τη χώρα μας. Θυμίζω την έκθεση που δημοσιοποιήθηκε προχθές, που δείχνει πόσα αλόγιστα και επιπόλαια σχόλια, 25 χιλιάδες τον αριθμό, πολλών Ευρωπαίων αξιωματούχων, που συνέβαλαν στην ελληνική κρίση – έστω και αν τα πήραν πίσω μετά. Οι οικονομολόγοι που προέβλεπαν έξοδο την Ελλάδας από την Ευρωζώνη έχουν εξαφανιστεί και δεν υπάρχουν στο προσκήνιο.
Η διαχείριση της κρίσης που χτύπησε και την Κύπρο έδειξε ότι δεν υπάρχουν λύσεις εκτός της Ευρωζώνης.
Η λύση που επιλέχθηκε, εφαρμόστηκε πρώτη φορά για τα ευρωπαϊκά δεδομένα.
Η κυπριακή κυβέρνηση αναγκάστηκε να λάβει πολύ σκληρές αποφάσεις, που, όμως, απέτρεψαν την επιδείνωση της κρίσης και αξίζει τα συγχαρητήριά μας γι αυτό.
Η Ελλάδα συμπαραστάθηκε και θα συνεχίσει να συνδράμει, με όσα μέσα διαθέτει, τον κυπριακό ελληνισμό.
Κυρίες και κύριοι,
Ως Ευρωπαίοι, οφείλουμε να συνεργαστούμε στενότερα και με μεγαλύτερη αλληλεγγύη, ώστε να καταστήσουμε την Ευρώπη, πρωταγωνιστή του παγκόσμιου γεωπολιτικού γίγνεσθαι.
Αυτό όμως απαιτεί να γίνουμε πιο αποφασιστικοί και τολμηροί.
Να δείξουμε στον υπόλοιπο κόσμο ότι η Ευρώπη παραμένει ένας γεω-στρατηγικός πόλος σταθερότητας και ανάπτυξης, που συνεχώς ενδυναμώνει το διεθνή οικονομικό και πολιτικό ρόλο του.
Και να συμβάλουμε όλοι ώστε αυτή η δυναμική να συνεχιστεί και να ενισχυθεί, ώστε το κοινό μέλλον των λαών της Ευρώπης να είναι η Ευρώπη της Αλληλεγγύης, της Δημοκρατίας, της Συνεργασίας και της Εξωστρέφειας.
Θα μπορούσε κάποιος να πει ότι η κρίση οφείλεται τόσο στην αλόγιστη αύξηση των δημοσιονομικών ελλειμμάτων και του δημοσίου χρέους ορισμένων κρατών-μελών, αλλά κυρίως σε λανθασμένες επιλογές σημαντικού μέρους του τραπεζικού συστήματος, που σχετίζεται με πολύ υψηλή μόχλευση, δηλαδή τον πολύ υψηλό δανεισμό τους.
Εκδηλώνεται δε, ως αύξηση του ελλείμματος στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών των χωρών-μελών, εκείνων που έχουν συνήθως ελλείμματα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών τους και ως αύξηση του πλεονάσματος των χωρών-μελών που έχουν πλεονάσματα. Αυτή η διαφορά έχει μεγάλη σημασία.
Εκδηλώνεται, επίσης, ως κρίση αναχρηματοδότησης, που πλήττει μεμονωμένες χώρες εντός της Ευρωζώνης.
Σήμερα στην Ευρωζώνη βιώνουμε μια κατάσταση, που χωρίς να δικαιολογείται ικανοποιητικά από τα οικονομικά θεμελιώδη (δικαιολογείται ίσως από μία μεγάλη κρίση εμπιστοσύνης) μεταφέρονται κεφάλαια από το ευρωπαϊκό Νότο στον ευρωπαϊκό Βορρά, με αποτέλεσμα, στον μεν ευρωπαϊκό Νότο τα επιτόκια να είναι πολύ υψηλά- δείτε πόσο δανείζονται σήμερα οι επιχειρήσεις στην Ελλάδα και δη οι μικρομεσαίες- στο δε ευρωπαϊκό Βορρά τα επιτόκια να είναι ιστορικά στο χαμηλότερο δυνατό επίπεδο.
Αυτή η κατάσταση δεν μπορεί να συνεχιστεί. Οδηγεί τον Ευρωπαϊκό Νότο σε πιστωτική ασφυξία με ό,τι αυτό συνεπάγεται.
Η εμβάθυνση της κρίσης καθιστά σαφές ότι οι λύσεις, που δοκιμάστηκαν μέχρι τώρα, έχουν πετύχει, μόνο εν μέρει, τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα.
Ήδη, αρκετοί έγκυροι οικονομολόγοι κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου, τονίζοντας ότι η Ευρωζώνη κινδυνεύει από παρόμοια προβλήματα με αυτά του κανόνα χρυσού στη δεύτερη φάση του, δηλαδή μετά τον Α’ παγκόσμιο πόλεμο.
Ο φόβος είναι ότι η νομισματική ένωση, με την παρούσα αρχιτεκτονική της, δεν θα μπορέσει να λειτουργήσει αποτελεσματικά. Επομένως, αυτή η νομισματική ένωση θα πρέπει να συνοδευθεί από μία πληρέστερη οικονομική ένωση, η οποία σήμερα παραμένει ακόμα ατελής.
Η διαδικασία αυτή περιλαμβάνει πολλά δομικά υλικά όπως:
• Η τραπεζική ένωση και ο ενιαίος εποπτικός μηχανισμός (SSM), που ελπίζουμε να επιταχυνθούν τους επόμενους μήνες.
• Οι μηχανισμοί στήριξης και αντιμετώπισης εκτάκτων αναγκών.
• Οι ενιαίοι κανόνες δημοσιονομικής πολιτικής και ο μηχανισμός παρακολούθησής τους.
• Η «Πρωτοβουλία για την Απασχόληση των Νέων», ώστε να αντιμετωπιστεί το μείζον πρόβλημα της ανεργίας των νέων ανθρώπων, που μαστίζει πολλές ευρωπαϊκές χώρες.
• Στοιχεία συμμετρίας και συντονισμού στην οικονομική πολιτική, ούτως ώστε να αποφευχθεί η γνωστή (από την εποχή των διαπραγματεύσεων του Bretton-Woods) τάση των συστημάτων σταθερών συναλλαγματικών ισοτιμιών για ύφεση, όταν όλα τα κράτη-μέλη ακολουθούν περιοριστική δημοσιονομική πολιτική.
• Η προώθηση ενός Ευρωπαϊκού «Επενδυτικού σχεδίου» για τη στήριξη των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και τη χρηματοδότηση της οικονομίας.
Πρέπει, στην ουσία, η Ευρωπαϊκή Ένωση να περάσει από το στάδιο της παρατεταμένης εφηβείας, κατά το οποίο, έδινε έμφαση στη νομισματική της διάσταση, στην ενηλικίωσή της, που προϋποθέτει την περαιτέρω ενοποίηση των οικονομικών και δημοσιονομικών θεσμών και εργαλείων.
Στόχος είναι να διασφαλίσουμε δημοσιονομική πειθαρχία, μαζί όμως με ικανοποιητική ανταγωνιστικότητα και πλήρη απασχόληση, προκειμένου να παραμείνει η Ευρώπη µια ανταγωνιστική οικονομία της αγοράς, χωρίς να θυσιάσει όμως το μεγάλο επίτευγμα του ευρωπαϊκού πολιτισμού, που λέγεται μεταπολεμικό ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο.
Η Ευρώπη πρέπει να σχεδιάσει τα απαραίτητα αναπτυξιακά και χρηματοδοτικά εργαλεία, που θα εξασφαλίσουν προοπτική σε όλο αυτόν τον κόσμο, που σήμερα αντιδρά, διαμαρτύρεται και διαδηλώνει. Θα πρέπει να συνδυάσουμε, δηλαδή, τη δημοσιονομική προσαρμογή με πρωτοβουλίες ανάπτυξης.
Ένα απλό παράδειγμα είναι η χορήγηση δανείων από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων σε κράτη-μέλη της ΕΕ, και ιδιαίτερα σε αυτά που εφαρμόζουν περιοριστικές δημοσιονομικές πολιτικές, όπως είναι αυτά του ευρωπαϊκού Νότου.
Σε αντίθετη περίπτωση, η δημοσιονομική προσαρμογή καταλήγει απλώς σε λιτότητα, που μπορεί να οδηγήσει σε «αποκλεισμό» μεγάλα τμήματα του πληθυσμού.
Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις και οι ευρωπαϊκοί θεσμοί εργάστηκαν σκληρά μέχρι σήμερα, ώστε να αποτρέψουν μια χρηματοοικονομική ή δημοσιονομική κατάρρευση κράτους – μέλους, που θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο τη σταθερότητα της Ευρωζώνης, αλλά ακόμα και του Ευρωπαϊκού Οικοδομήματος.
Η επίτευξη αυτού του στόχου, όμως, δεν ήταν καθόλου εύκολη. Έπρεπε και πρέπει να γίνουν πολλά πράγματα και από πολλούς, σε σύντομο χρονικό διάστημα.
Επιπλέον, οι επώδυνες αλλαγές σε ορισμένες χώρες και η οικονομική συμβολή των υπόλοιπων χωρών στα προγράμματα οικονομικής προσαρμογής, ενίσχυσαν τον ευρωσκεπτικισμό σε μια σημαντική μερίδα των Ευρωπαίων πολιτών- και σε αυτούς που λαμβάνουν τα χρήματα, αλλά και σε αυτούς που τα δίνουν.
Μάλιστα, πιστεύω ότι θα αδικούσαμε τους Ευρωπαίους πολίτες αν δεν αναγνωρίζαμε ότι το Ευρωπαϊκό Όραμα έμεινε ζωντανό, εν πολλοίς χάρη στις δικές τους θυσίες.
Στην περίπτωση της Ελλάδας, η οποία δέχτηκε το πλέον ισχυρό χτύπημα, ξεκίνησε και συνεχίζει να πραγματοποιείται μια άνευ προηγουμένου προσπάθεια ανασυγκρότησης της οικονομίας και του κρατικού μηχανισμού.
Με το πρόγραμμα οικονομικής πολιτικής που εφαρμόζει η χώρα μας, στο πλαίσιο της συμφωνίας της με τους Ευρωπαίους εταίρους και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, δεν συμβάλλει απλά στη διατήρηση της σταθερότητας της Ευρωζώνης, αλλά αποδεικνύει την προσήλωσή της στα ευρωπαϊκά ιδεώδη και το κοινό μας όραμα.
Η εκτέλεση αυτού του προγράμματος δεν είναι εύκολη. Προκαλεί αναπόφευκτα μεγάλες και συχνά επώδυνες ανατροπές στη ζωή των πολιτών, οι οποίοι, μετά την είσοδο της χώρας μας στο ευρώ, είχαν δει το βιοτικό τους επίπεδο να αναβαθμίζεται σημαντικά.
Παρόλα αυτά, θα ήθελα να σταθώ στα επιτεύγματα της Ελλάδας- σε λίγα από τα κυριότερα ίσως- τα οποία θεωρώ ότι χαίρουν διεθνούς αναγνώρισης και σεβασμού:
Η Ελλάδα κάλυψε ήδη μεγάλη απόσταση όσον αφορά στη μείωση των δίδυμων ελλειμμάτων που χαρακτήριζαν την οικονομία της: δηλαδή του δημοσιονομικού ελλείμματος και του ελλείμματος ανταγωνιστικότητας. Στο μεν δημοσιονομικό έλλειμμα έχουμε καλύψει τα 2/3 μέχρι το τέλος της προσπάθειας- δηλαδή την επίτευξη 4,5% του ΑΕΠ πρωτογενές πλεόνασμα το 2016- ενώ στην ανταγωνιστικότητα έχουμε καλύψει κυριολεκτικά όλη την απώλεια, που είχαμε από τότε που μπήκαμε στο ευρώ μέχρι το 2009.
Ενδεικτικά, θα αναφερθώ, στην εκτέλεση του φετινού προϋπολογισμού.
Το πρωτογενές έλλειμμα για το πρώτο εξάμηνο του έτους είναι μειωμένο κατά 55% έναντι του ελλείμματος για την ίδια περίοδο το 2012 και κατά 60% έναντι του στόχου που είχαμε θέσει για το α΄ εξάμηνο φέτος. Πρέπει να σημειωθεί ότι σε επίπεδο γενικής κυβέρνησης, το πρωτογενές έλλειμμα ως ποσοστό του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος έχει περιοριστεί κατά 9,5% εκατοστιαίες μονάδες από το 2009 μέχρι το 2012, ενώ για το 2013 προβλέπεται περαιτέρω βελτίωση της τάξης της 1,5 εκατοστιαίας μονάδας.
Περίπου αντίστοιχα έχει περιοριστεί και το έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, έχει σχεδόν μηδενιστεί.
Πρέπει, μάλιστα, να επισημανθεί ότι οι αριθμοί αυτοί δεν αποτυπώνουν το μέγεθος της προσπάθειας που έχει πραγματοποιηθεί.
Για να αξιολογηθεί ολοκληρωμένα η δημοσιονομική προσαρμογή που επετεύχθη, πρέπει να συνυπολογιστεί και η ύφεση στην οποία έχει διολισθήσει η χώρα από το 2008.
Πράγματι, – υπάρχει δείκτης γι αυτό- σύμφωνα με τις προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η Ελλάδα το 2013 θα έχει διαρθρωτικό πλεόνασμα γενικής κυβέρνησης ίσο με 2% του ΑΕΠ, δηλαδή το υψηλότερο στην Ευρωζώνη. Για όσους δεν είστε ειδικοί, διαρθρωτικό πλεόνασμα σημαίνει το πλεόνασμα που προκύπτει μετά τη διόρθωση για τον οικονομικό κύκλο και αφού ληφθούν υπόψη και εξουδετερωθούν τα μη μόνιμα μέτρα. Αυτός είναι ο πιο ασφαλής δείκτης. Έχουμε, λοιπόν, σήμερα το υψηλότερο διαρθρωτικό πλεόνασμα σε όλη την Ευρωζώνη. Δεν το λέμε εμείς, είναι η πρόβλεψη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Επιπλέον πρέπει να τονιστεί, ότι αυτή η δημοσιονομική προσαρμογή δεν είναι απλά η πιο ραγδαία που επιχειρείται στο πλαίσιο της Ευρωζώνης τα τελευταία χρόνια, αλλά η πιο ραγδαία που επιχειρείται σε ανεπτυγμένη χώρα εν καιρώ ειρήνης.
Πολλοί, βέβαια, λένε ότι αυτό είναι σωστό, αλλά ότι είμαστε και η χώρα με το μεγαλύτερο χρέος. Η προσπάθεια, όμως, έχει τη μεγαλύτερη σημασία.
Σταδιακά, η οικονομία μας περνάει σε φάση σταθεροποίησης, εντός του πλαισίου των προβλέψεων. Επανέρχεται σιγά σιγά η εμπιστοσύνη και μέσα στο 2014 θα βγούμε από την ύφεση.
Θέλω να τονίσω κάτι, όμως, γιατί ακόμη δεν έχει γίνει αντιληπτό: Όπως παλαιότερα ο κόσμος έλεγε ότι η Ελλάδα αργεί να κάνει τη δημοσιονομική προσαρμογή- και τώρα το αναγνωρίζουν-, έτσι τώρα λένε ότι η Ελλάδα δεν κάνει διαρθρωτικές προσαρμογές. Είναι όμως έτσι;
• Έχουμε κεφαλαιοποιήσει πλήρως το τραπεζικό μας σύστημα και τώρα ξεκινάει η διαδικασία καθολικής ανασυγκρότησής του.
• Έχουμε αποκαταστήσει μέσα σε μόλις 3 χρόνια, χάρη στις διαρθρωτικές παρεμβάσεις στο εργασιακό θεσμικό πλαίσιο, σχεδόν το σύνολο της ανταγωνιστικότητας σε όρους μοναδιαίου κόστους εργασίας, που είχαμε απολέσει από την είσοδο της χώρας στην Ευρωζώνη μέχρι και το 2009.
• Έχουμε ξεκινήσει την εκτέλεση του μεγαλύτερου προγράμματος αποκρατικοποιήσεων παγκοσμίως. Έχουμε επιτυχίες, έχουμε όμως και αποτυχίες. Στη ζωή δεν υπάρχουν μόνο επιτυχίες, όπως γνωρίζετε. Προχωρούμε όμως.
• Επισπεύδουμε όλες τις διαδικασίες, που έχουν σχέση με την αξιοποίηση των πόρων των Ευρωπαϊκών Διαρθρωτικών Ταμείων και της διατιθέμενης ρευστότητας από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων.
• Έχουμε προωθήσει και συνεχίζουμε μεγάλες τομές στη Δημόσια Διοίκηση, τη Δικαιοσύνη, την Υγεία, την Παιδεία, το Ασφαλιστικό Σύστημα, την αγορά εργασίας, τις αγορές προϊόντων και υπηρεσιών.
Δεν υπάρχει τομέας σήμερα της ελληνικής οικονομίας που να μην έχουμε «επισκεφτεί». Έχουμε κάνει λίγες αλλαγές; Σας αναφέρω την Έκθεση του ΟΟΣΑ «Αναζητώντας την Ανάπτυξη» (Going for Growth) του περασμένου Φεβρουαρίου, σύμφωνα με την οποία η Ελλάδα έχει κάνει τις περισσότερες διαρθρωτικές αλλαγές στον ΟΟΣΑ, τα τελευταία τρία χρόνια. Αυτό για όσους κάνουν εύκολη κριτική.
Συνεπώς, η Ελλάδα – είτε μας αρέσει είτε όχι- αλλάζει. Αλλάζει προς όφελος δικό της και προς όφελος του Ευρωπαϊκού Εγχειρήματος, στο οποίο διεκδικεί σημαντικό ρόλο. Η διάσωση του ευρώ σήμερα οφείλεται στο γεγονός ότι στάθηκε όρθια η Ελλάδα.
Ετοιμαζόμαστε για την Ελληνική Προεδρία εντατικά, όπου μεταξύ των προτεραιοτήτων θα περιλαμβάνονται η ενίσχυση της απασχόλησης, η αντιμετώπιση του μείζονος προβλήματος της ανεργίας των νέων και η αντιμετώπιση της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού.
Φίλες και φίλοι,
Οι αλλαγές στην οικονομία πραγματοποιούνται πάντα δίπλα στις αλλαγές στους θεσμούς και την πολιτική.
Η κρίση των τελευταίων χρόνων απέδειξε ότι τα προβλήματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν είναι μόνο οικονομικά αλλά και πολιτικά.
Αυτό που αναδείχθηκε πρωτίστως από την κρίση είναι η αναγκαιότητα για πολιτική εμβάθυνση της Ένωσης με ισχυρά ευρωπαϊκά όργανα, με ένα ισχυρό πρωτίστως Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, που αποτελεί το μοναδικό θεσμικό όργανο της Ε.Ε. που εκλέγεται άμεσα από τους πολίτες και διασφαλίζει τη λογοδοσία της Ε.Ε. στους πολίτες της.
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στάθηκε πολύτιμος αρωγός της προσπάθειας της Ελλάδος, όλο αυτό το διάστημα της κρίσης και θα ήθελα να ευχαριστήσω επί τη ευκαιρία τον Ευρωβουλευτή κ. Engel για τη συμβολή και στάση του υπέρ της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης προς την Ελλάδα και της ανάγκης προώθησης πολιτικών κατά των ευρωπαϊκών ανισοτήτων.
Ιδιαίτερα, θέλω να εξάρω τη συνδρομή όλων των Ελλήνων Ευρωβουλευτών, που προσπαθούν να γίνουν κομιστές θετικών μηνυμάτων της ελληνικής οικονομίας στις Βρυξέλλες, αλλά ταυτόχρονα γίνονται αποδέκτες, ελπίζω λιγότερο συχνά πλέον, κριτικής για τη χώρα μας. Θυμίζω την έκθεση που δημοσιοποιήθηκε προχθές, που δείχνει πόσα αλόγιστα και επιπόλαια σχόλια, 25 χιλιάδες τον αριθμό, πολλών Ευρωπαίων αξιωματούχων, που συνέβαλαν στην ελληνική κρίση – έστω και αν τα πήραν πίσω μετά. Οι οικονομολόγοι που προέβλεπαν έξοδο την Ελλάδας από την Ευρωζώνη έχουν εξαφανιστεί και δεν υπάρχουν στο προσκήνιο.
Η διαχείριση της κρίσης που χτύπησε και την Κύπρο έδειξε ότι δεν υπάρχουν λύσεις εκτός της Ευρωζώνης.
Η λύση που επιλέχθηκε, εφαρμόστηκε πρώτη φορά για τα ευρωπαϊκά δεδομένα.
Η κυπριακή κυβέρνηση αναγκάστηκε να λάβει πολύ σκληρές αποφάσεις, που, όμως, απέτρεψαν την επιδείνωση της κρίσης και αξίζει τα συγχαρητήριά μας γι αυτό.
Η Ελλάδα συμπαραστάθηκε και θα συνεχίσει να συνδράμει, με όσα μέσα διαθέτει, τον κυπριακό ελληνισμό.
Κυρίες και κύριοι,
Ως Ευρωπαίοι, οφείλουμε να συνεργαστούμε στενότερα και με μεγαλύτερη αλληλεγγύη, ώστε να καταστήσουμε την Ευρώπη, πρωταγωνιστή του παγκόσμιου γεωπολιτικού γίγνεσθαι.
Αυτό όμως απαιτεί να γίνουμε πιο αποφασιστικοί και τολμηροί.
Να δείξουμε στον υπόλοιπο κόσμο ότι η Ευρώπη παραμένει ένας γεω-στρατηγικός πόλος σταθερότητας και ανάπτυξης, που συνεχώς ενδυναμώνει το διεθνή οικονομικό και πολιτικό ρόλο του.
Και να συμβάλουμε όλοι ώστε αυτή η δυναμική να συνεχιστεί και να ενισχυθεί, ώστε το κοινό μέλλον των λαών της Ευρώπης να είναι η Ευρώπη της Αλληλεγγύης, της Δημοκρατίας, της Συνεργασίας και της Εξωστρέφειας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου